Apeldoorn

Apeldoorn is een van de stations van Apeldoorn. Het is het grootste station van de stad. De verkorting van het station is Apd.

Geschiedenis

Op 15 mei 1876 geopend.

Aan het eind van de jaren '40 is het emplacement van het station verbeterd. Vanwege geldgebrek wordt de westelijke helft van het emplacement niet aangepast. Dit gebeurt een aantal jaren later dan toch. De elektrificatie van het spoor tot aan Enschede is hier debet aan. Over het Apeldoorns kanaal wordt een nieuwe ophaalbrug aangelegd. De sporen tussen het kanaal en het station worden rechtgetrokken, zodat de treinen zonder bogen aan het perron kunnen komen. Daarnaast kunnen vele wissels worden opgebroken. Dit is ook mogelijk omdat het vervoer van reizigers tussen Apeldoorn en Dieren wordt opgeheven. De treinen die afkomstig zijn uit de richting van Dieren kunnen dan aankomen op de goederensporen.

Tussen 20 juli 2023 en 7 augustus 2023 zijn een aantal sporen opgebroken. Spoor BC, in het verlengde van spoor 1, en kopspoor 112 aan de westzijde worden opgebroken. Hiermee ontstaat ruimte om de boog wijder te kunnen maken, zodat treinen er voortaan met 80 kilometer per uur door kunnen rijden in plaats van 60. Om voor Arriva een mogelijkheid open te houden voor het keren van haar treinen worden de sporen 2 en 3 gewijzigd tot kopsporen, waarbij het voormalige middenspoor 2 ook aan het perron komt te liggen. Om dit mogelijk te maken wordt spoor 3 ingekort. Bij deze sanering worden 12 van de 36 wissels verwijderd en worden er 8 vervangen. Vier nieuwe wissels zullen worden geplaatst. Tevens is spoor 5 opgebroken, zodat alleen spoor 6 nog te gebruiken is voor goederentreinen om door te kunnen rijden. Aan de oostzijde van het station wordt kopspoor 105 opgebroken.

Locomotievendepot

Station Apeldoorn kende een locomotievenloods. Op 188 is de aanbesteding voor de bouw uitgeschreven, welke gewonnen werd door aannemer uit . Deze bouwde de loods naar een ontwerp van . De locomotievenloods is aan de westzijde van het emplacement gebouwd. Deze is in 1885 in gebruik genomen door de KNLS. Dit is een rechthoekige loods met standen en 2 sporen. Hiermee is er ruimte om locomotieven te stallen. De loods heeft een lengte van 31,4 meter, een breedte van 10,9 meter en het hoogste punt is op meter. De loods is opgetrokken uit houten stijl- en regelwerk, welke is opgevuld met stenen en heeft een zadeldak. Om het dak te ondersteunen zijn er houten kapspanten. Aan de achterzijde van de loods zijn de dienstruimten en smederij. Naast de locomotievenloods is de bergplaats voor de brandstoffen. De loods is te bereiken via een wisselverbinding in spoor . Aan de achterzijde van de locomotievenloods is een stenen gebouw geplaatst met dienstruimte en de woning van de depotchef. In 1892 is de locomotievenloods aanzienlijk uitgebreid, omdat de HIJSM ook gebruik gaat maken van het depot. Er zijn vanaf 1 oktober 1892 vijf sporen in de loods en een kleine werkplaats. Aan de achterzijde van de locomotievenloods wordt tegelijkertijd een draaischijf aangelegd met een diameter van 15,5 meter. Tussen de loods en draaischijf wordt het nieuwe kolenpark aangelegd. In 1916 wordt aan de achterzijde van de locomotievenloods een aanbouw voor twee sporen gebouwd en wordt de werkplaats vergroot. Aan de westzijde van het emplacement een nieuw, groter kolenpark in gebruik genomen. In 1921 is het mogelijk om met een elektrische kraan de kolen in de locomotieven te scheppen. In 1923 is de draaischijf vervangen door een groter exemplaar, ditmaal met een diameter van 20 meter, ten westen van de oude draaischijf. Voor deze uitbreiding was het nodig om het kolenpark in te korten. Ter compensatie is ten noordwesten van het locomotievenloods een tweede kolenpark aangelegd en in gebruik genomen.

Aan de zuidzijde van het emplacement is in 1876 een stenen, rechthoekig reservoirgebouw gebouwd. In 1900 is dit reservoirgebouw opgehoogd met een houten opbouw. In de Tweede Wereldoorlog is dit gebouw zwaar beschadigd geraakt. In 1946 werd op een houten stelling een nieuw waterreservoir in gebruik genomen.

Het depot wordt op 4 oktober 1936 gesloten. In 1938 zijn diverse sporen van het depot opgebroken. In 1959 wordt de draaischijf verwijderd. De locomotievenloods wordt in 197 gesloopt.

Locomlopen

In de omloop per 26 september 1921 zijn er vier locomotieven van de serie 800 ingedeeld in de D-omloop. Zij rijden de treinen 519, 525 en 507 naar Zwolle via de spoorlijn naar Hattem. Met trein 530 wordt terug naar Apeldoorn gereden. In de E-omloop is locomotief 3105 actief onder het oude HSM-nummer 87. Deze rijdt het goederentreinpaar 4991/4992 tot en vanaf Epe. Vanaf 1 juni 1924 worden motorrijtuigen van de serie OmBC 1901 - 1910 ingezet tussen Zwolle en Apeldoorn, wat een vermindering van het aantal diensten betekende tussen de beide plaatsen. Twee locomotieven van Apeldoorn van de serie 7100 rijden twee slagen in de reizigersdienst. Een 3100 wordt gebruikt voor de goederentrein naar Epe, terwijl een 7100 de bediening van Vaassen op zich neemt en het rangeerwerk in Apeldoorn. In 1926 is in de B-omloop diensten opgenomen voor de locomotieven van de series 7300 en 7400. Daarnaast is een dienst opgenomen voor een locomotief van de serie 7000, die met de treinen 512/521 van Zwolle naar Dieren en weer terug reed. In de winterdienstregeling van 1929 rijden er 6 slagen met stoomlocomotieven tussen Apeldoorn en Zwolle. Op zon- en feestdagen worden enkele treinen die op overige dagen met motorrijtuigen rijdt, vervangen door stoomlocomotieven. De goederendienst naar Epe wordt met een 1300 of 7100 uitgevoerd. In de F-omloop is een facultatieve dienst opgenomen voor een 7100 voor de bediening van losplaats Het Loo.

In 1935 komen twee locomotieven van de serie 5500 te rijden in de -omloop. In de omloop zijn de reizigers- en goederentreinen opgenomen tussen Apeldoorn en Zwolle. Een enkele maal is een 5500 vervangen door een 5400. Op 4 oktober 1936 worden geen diensten meer gesteld van uit het locomotievendepot. Er zijn tot dat moment nog slechts diensten gesteld vanuit het depot.

Mutaties

Op 28 maart 1907 arriveert de HSM 1 "ARGUS" vanuit het depot Zutphen in Apeldoorn.

Op 26 maart 1922 arriveert een locomotief van de serie 2900 in het depot. Deze is afkomstig uit . In maart 1924 arriveren de 1014, 1018 en 1027 in het depot. Zij zijn afkomstig uit . Zij vervangen de vier locomotieven van de serie 800. Zij worden naar overgeplaatst. In 1926 arriveren de zes locomotieven van de series 7300 en 7400 in Apeldoorn vanuit Zwolle. In 192 arriveert een locomotief van de serie 7000 in Apeldoorn uit . In 192 wordt een 1300 in Apeldoorn gestationeerd, welke afkomstig is uit . In 1932 worden de nog aanwezige locomotieven van de serie 3100 vervangen door locomotieven van de serie 2900. In 1935 komen de locomotieven 5510 en 55 in het depot vanuit . Met de sluiting van het depot in 1936 verhuizen de twee locomotieven van de serie 1900 naar het depot van Zutphen, evenals de locomotieven van de serie 7000 (70).

In het depot zijn tussen en 1936 de volgende series stoomlocomotieven in het depot gehuisvest:

• HSM 1-15, 26-30
• HSM 136-143, 160-183, 194-203 (NS 6700)
• 800;
• 1300;
• 1600;
• 1900;
• 2900;
• 3100;
• 5400;
• 5500;
• 7000;
• 7100;
• 7300;
• 7400;
• 7700;
• 8500

Spoorlijnen

Het station ligt aan de Oosterspoorweg ter hoogte van kilometerpunt 88,047. Daarnaast is het station het beginpunt van de spoorlijn naar Deventer en de spoorlijn naar Hattem. Apeldoorn is daarnaast het eindpunt van de spoorlijn uit Dieren.

Dienstregeling

Vanaf oktober 1951, het begin van de winterdienstregeling, worden de getrokken snel- en exprestreinen vervangen door de nieuwe treinstellen Materieel'46. Door gebruik te maken van treinstellen kan de samenstelling beter worden aangepast aan de behoefte. Daarnaast wordt een treinstel afgekoppeld om als stoptrein tussen Deventer en Almelo te rijden.

Vanaf 196 worden deze stoptreinen doorgetrokken naar Apeldoorn. Met ingang van de zomerdienstregeling 1969 gaat de stoptrein van Enschede naar Apeldoorn doorrijden naar Amsterdam. In het kader van Spoorslag '70 gaat elk half uur een intercity rijden tussen Amsterdam en Enschede enerzijds en Rotterdam/Den Haag anderzijds. Het treindeel voor Den Haag reed daarbij tussen Enschede en Deventer als stoptrein. Hiermee kwam de aparte stoptrein tussen Enschede en Apeldoorn te vervallen. In de dienstregeling 2006 wordt de stoptrein doorgetrokken naar Apeldoorn en gaat in de spitsen twee keer per uur rijden. In de dienstregeling 2009 gaan de stoptreinen de hele dag twee keer per uur rijden en wordt de eindbestemming Enschede, ook in het weekend. Met het ingaan van het wijzigingsblad van september 2016 rijdt de serie 7000 niet meer op zaterdag tussen Almelo en Enschede. Vanaf de dienstregeling 2017 gaat de treinserie 7000 in het weekend een uurdienst gaan rijden. Doordeweeks rijdt de serie alleen in de spits door naar Enschede.

Stoppende treinen

In de huidige dienstregeling (2025) stoppen de volgende treinseries te Apeldoorn:

Treinserienummer	Beginpunt	Eindpunt	Materieel
140	Amsterdam Centraal	Berlijn	Locomotief Baureihe 193 + DB IC rijtuigen
240	Amsterdam Centraal	Berlijn	Locomotief Baureihe 193 + DB IC rijtuigen
1700	Den Haag Centraal	Enschede	ICMm
7000	Apeldoorn	Almelo/(Enschede)	SNG
17800	Apeldoorn	Zutphen	GTW (Arriva)
30400	Apeldoorn	Winterswijk	GTW ( Arriva)

Passerende treinen

In de huidige dienstregeling (2025) stoppen alle treinseries te Apeldoorn.

Bronnen, Referenties en/of Voetnoten Stoom tussen Apeldoorn en Hattemerbroek (- Zwolle) Dienstuitvoering 1921 - 1955 - P. Henken - Maandblad: Railmagazine, 44e jaargang - november 2022 nummer 399 Blz: 48-55 Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489 Locomotiefloodsen en tractieterreinen in Nederland 1839 - 1958 - H. Waldorp, J.G.C. van der Meene - Uitgeverij Schuyt & Co, 1992 ISBN 90-6097-323-2

Spoorwegstations aan de Oosterspoorweg traject Amsterdam Centraal - Zutphen (Cursief: voormalig station)

Traject Amsterdam Centraal - Zutphen: 0,0: Amsterdam Centraal · 0,7: Amsterdam Oosterdok · 1,8: Kattenburgerbrug · 3,1: Sint Anthoniedijk · 3,9: Amsterdam Muiderpoort · 5,3: Amsterdam Science Park · 6,7: Diemen · 8,2: Overweg langs den Diemen · 13,2: Weesp · 16,6: Keverdijksche Weg · 22,1: Naarden-Bussum · 23,0: Heerenstraat · 23,8: Bussum Zuid · 23,9: Grintweg · 26,2: Kraailooschenweg · 26,9: Hilversum Media Park · 28,4: Hilversum · 31,4: Zwarte Weg · 36,5: Baarn · 38,3: Groote Melmweg · 44,4: Amersfoort · 51,2: Hoevelaken · 55,352: Terschuur · 61,085: Barneveld-Voorthuizen · 68,084: Stroe · 74,107: Kootwijk · 78,069: Assel · 88,047: Apeldoorn · 90,3: Apeldoorn De Maten · 96,786: Klarenbeek · 101,4: Voorst-Empe · 104,6: Hoven · 105,7: Zutphen Zijtak Paleis Het Loo: 0,0 aansluiting (0=86,23 Amsterdam - Zutphen) · 4,22: Paleis Het Loo