Culemborg

Culemborg is een van de stations in de provincie Gelderland. De verkorting van het station is Cl.

Geschiedenis

Met de aanleg van de spoorlijn tussen Utrecht en Boxtel wordt ten zuiden van de Lek bij Culemborg een station gebouwd. Vanwege het talud naar de spoorbrug over de Lek wordt het station verhoogd aangelegd, tegen het talud aan. Het hoge talud is nodig om de scheepvaart een onbelemmerde doorvaart te geven onder de brug. Het beweegbare deel bij deze brug ontbreekt namelijk.

In 2011/2012 zijn er een tweetal liften gebouwd in de tunnel in het talud en een tweetal hellingbanen naar beide perrons. Hiermee zijn deze beter toegankelijk voor mindervalide reizigers. Tegelijkertijd zijn de perrons verhoogd tot een hoogte van 76 centimeter boven de spoorstaaf, waarmee een gelijkvloerse instap mogelijk is.

Eerste station

Het stationsgebouw is van het type vijfde klas van de Staatsspoorwegen (type Houten), welke is ontworpen door K.H. van Brederode. Het ontwerp van dit stationstype is aangepast als gevolg van ervaringen met de al bestaande stations van het type vijfde klas van de Staatsspoorwegen. Dit station bestaat uit een middendeel dat dwars op de sporen staat en aan weerszijden van dit deel zijn twee kleine vleugels gebouwd. Deze vleugels zijn smaller dan het middendeel. Het gebouw is opgetrokken uit bakstenen. Op de begane grond is een wachtkamer en het plaatskaartenkantoor. Voor het bedienen van seinen en wissels wordt een Post T ingericht in het station. Het station is op 1 november 1868 geopend.

Het stationsgebouw is in 1974 gesloopt.

Tweede station

Ter vervanging van het 100 jaar oude stationsgebouw wordt door architect C. Douma een nieuw station ontworpen. Vanwege het talud krijgt het station twee verdiepingen. De begane grond is op straatniveau, terwijl de eerste verdieping uitkomt bij de perrons. Op de begane grond zijn de loketten en stationshal. Op de eerste verdieping worden de restauratie en wachtkamers gevestigd. Met een trap aan de buitenzijde kan spoor 1 worden bereikt. Een tunnel onder het talud door leidt naar spoor 2. De bouw van het nieuwe station wordt uitgevoerd door en begint op 197. Op 19 september 1974 officieel geopend. In worden de loketten gesloten en komt er een Wizzl in de ruimte. De Wizzl wordt in 20 verbouwd tot kiosk. De restauratie blijft tot 20 in gebruik. In 2005 vestigt een kunstgalerie zich in de vrijgekomen ruimte. De galerie blijft tot 2014 in het pand zitten. In 2015 neemt streekomroep SRC (Stads Radio Culemborg) haar intrek in het pand.

Laad- en losplaats

Aan de westzijde van het station is aan de andere kant van de sporen een laad- en losplaats met een goederenloods. De goederenloods is ontworpen door en wordt op 1 in gebruik genomen. Het gebouw is meter lang en meter breed. De loods heeft een nokhoogte van meter. Het gebouw is voorzien van een zadeldak met overstek aan alle zijden. Aan de spoor- en straatzijde is de overstek langer dan aan de zijkant, zodat goederen droog overgeslagen kunnen worden via het perron. De overstekken worden gedragen door een zestal houten spanten. De spanten worden geschraagd door een console van natuursteen. Het gebouw is gebouwd in rode bakstenen met een mozaïek in gele bakstenen. Aan weerszijden zijn er 5 deuren die toegang geven tot een perron. Boven de houten deuren zijn ontlastingsbogen geplaatst. Deze bogen zijn aan de uiteinden en in het midden voorzien zandstenen. Aan de kopse kanten zijn aan de dakrand verticale, uitstekende stroken stenen geplaatst. Aan de de kopse kanten zijn in het midden een toegangsdeur met aan weerszijden een raam. Boven de toegangsdeur zijn twee ramen aangebracht.

De goederenloods is te bereiken via spoor , waarmee ook het laad- en losperron is te bereiken.

Locomotiefdepot

Station Culemborg kende een locomotievenloods. Op 186 is de aanbesteding voor de bouw uitgeschreven met het bestek , welke gewonnen werd door aannemer uit . Deze bouwde de loods naar een ontwerp van . De locomotievenloods is aan de noordzijde van het emplacement gebouwd. Deze is in 1868 in gebruik genomen door de SS. Dit is een rechthoekige loods met standen en 1 spoor. Op dit spoor is er plaats voor locomotieven. Onder de sporen zijn smeerputten aangebracht, om zo onderhoud aan de onderzijde van de locomotief te kunnen uitvoeren. De locomotieven kunnen de loods aan noordzijde uitrijden. De loods is opgetrokken uit steen en heeft een dak. De loods heeft een lengte van 20,6 meter, een breedte van 8,1 meter en het hoogste punt is op meter. Om het dak te ondersteunen zijn er Engelse spanten met vallende diagonalen. Aan de achterzijde is een hoge aanbouw in dezelfde stijl als de loods. Deze is 7,7 meter diep, 9,7 meter breed en meter hoog. In de aanbouw is een magazijn en een smederij. Naast de locomotievenloods komt er een opslagplaats voor de brandstoffen. De locomotievenloods is te bereiken met een . In 1889 is de noordelijke topgevel vervangen door een overstekend dak. In 1906 wordt de opslagplaats voor brandstoffen verplaatst naar Rosmalen en word de locomotievenloods verbouwd tot werkplaats. In 1927 is het spoor naar de loods opgebroken.

In 1936 neemt meubelfabriek Gelderland de locomotievenloods over. Zij bouwen een fabriekshal rondom de locomotievenloods, welke vanaf dat moment in gebruik wordt genomen als tekenlokaal. Als de meubelfabriek in 199 verhuisd, komt het complex leeg te staan. Sinds is het complex weer in gebruik door creatieve zelfstandigen. In de fabriekshal worden werkruimtes voor hen gemaakt en de locomotievenloods wordt verbouwd tot een horecagelegenheid.

Mutaties

Locomlopen

In het depot zijn tussen 18 en 19 de volgende series stoomlocomotieven in het depot gehuisvest:

Spoorlijnen

Het station is gelegen aan de Staatslijn H (Utrecht - Boxtel) ter hoogte van kilometerpunt 17,993.

Dienstregeling

Stoppende treinen

In de huidige dienstregeling (2026) stoppen de volgende treinseries te Culemborg:

Treinserienummer	Beginpunt	Eindpunt	Materieel
6000	Den Haag Centraal	's-Hertogenbosch	SLT
6700	Leiden Centraal	Tiel	SLT
6900	Den Haag Centraal	Tiel	SLT
8800	Leiden Centraal	's-Hertogenbosch	SLT

Passerende treinen

In de huidige dienstregeling (2026) passeren de volgende treinseries te Culemborg:

Treinserienummer	Beginpunt	Eindpunt	Materieel
2700	Alkmaar	Maastricht	VIRM
2900	Enkhuizen	Maastricht	VIRM
3500	Dordrecht	Venlo	VIRM
3900	Enkhuizen	Heerlen	VIRM
21400	Eindhoven Centraal	Utrecht Centraal	VIRM

Bronnen, Referenties en/of Voetnoten Locomotiefloodsen en tractieterreinen in Nederland 1839 - 1958 - H. Waldorp, J.G.C. van der Meene - Uitgeverij Schuyt & Co, 1992 ISBN 90-6097-323-2