Zaandam

Het station van Zaandam is het hoofdstation van Zaandam. De verkorting van dit station is Zd.

Geschiedenis

Eerste station

Het station kende drie perronsporen. Spoor 1 liep langs het stationsgebouw en was niet heel lang. Het perron aan dit spoor was ook nog een zeer laag perron, zodat dit spoor nauwelijks gebruikt werd. Om van het eerste naar het tweede perron te komen, was er een brug. Al het treinverkeer werd via de sporen 2 en 3 op dit tweede perron afgehandeld. Op 28 mei 1983 wordt het station gesloten en in juni 1983 werd het oude station na 114 jaar gesloopt. Het station is door de firma C.A. van Vliet uit Utrecht gesloopt.

Tweede station

Voor de bouw van de Hemtunnel moest het emplacement van het station van Zaandam worden gewijzigd. Al snel werd ook besloten dat het station van Zaandam vervangen diende te worden door een nieuw station. Het oude station voldeed niet meer en was in desolate staat. Het nieuwe station kwam 300 meter zuidelijker te liggen dan het oude station in het verlengde van de drukkere winkelstraten, de Gedempte Gracht. Op deze plaats hadden de goederensporen van het oude station aan de waterkant gelegen. Het nieuwe station kreeg twee eilandperrons met een lengte van 270 meter en vier perronsporen. Tussen de twee middelste perronsporen werd een doorgaand spoor aangelegd. Om de reizigers te beschermen tegen het weer werden de perrons voorzien van een perronkap van 90 meter. Het station is ontworpen door architect Ir. P.A.M. Kilsdonk. Tegelijk met de bouw van het station werd ook een nieuw winkelcentrum en kantoren gebouwd. Een traverse zorgde ervoor dat de westzijde van Zaandam bereikbaar was voor treinreizigers. De bouw van dit station begon in 1979. Om het spoor aan te laten sluiten op de nieuwe Hemtunnel werd het tracé in westelijke richting opgeschoven. Aan de noordzijde wordt een vrije kruising gerealiseerd in de richting van Alkmaar en Hoorn. Dit geldt slechts voor 1 spoor, namelijk dat uit Hoorn. Het spoor naar Hoorn passeert nog altijd de drukke Provinciale Weg. Op 10 december 1982 kwam deze vrije kruising in dienst. Dit gebeurt tegelijkertijd met de verdubbeling van de spoorlijn tussen Zaandam en Purmerend. Op 13 mei 1983 werd het nieuwe station in gebruik genomen. Op 19 mei 1983 vond de opening plaats door Koningin Beatrix. Nadat het nieuwe station geopend was en het oude gesloten, kon spoor 1 worden afgebouwd. Dit was niet eerder mogelijk, omdat het oude spoor 3 in de weg lag.

Laad- en losplaats

In het verlengde van spoor 1 zijn de sporen naar de Van Gend & Loos-loods te bereiken. Hier wordt veelvuldig gerangeerd. Aan de westzijde van het station lagen langere sporen, waar gerangeerd werd met wagons voor de buurtgoederentreinen in de Zaanstreek en met treinen van Weg en Werken. Aan de zuidzijde van het emplacement kan via een korte spoorlijn de Artillerie-inrichting Hembrug worden bereikt. Deze lag aan de voet van de spoordijk over de Hembrug. Ter voorbereiding op de sloop van het oude station, is het spoor naar de laad- en losplaats in 1983 opgebroken. Bij de bouw van het nieuwe station, werd ook een nieuw goederenemplacement aangelegd. Ook werd er een nieuwe laad- en losplaats aangelegd met kop- en zijladingen. Daarnaast kreeg Van Gend & Loos een nieuwe loods. Na de opening van deze loods is deze nog een jaar gebruikt door Van Gend & Loos. In 1984 stopte het bedrijf met vervoer van stukgoederen per spoor. De loods werd daarop leeggehaald en werd pas in 2009 gesloopt om plaats te maken voor een appartementencomplex. De laad- en losplaats is een logistiek centrum geworden voor spooraannemers. Daarnaast is een spoor gereserveerd voor de slijptreinen van Speno.

Spoorlijnen

Het station van Zaandam maakt deel uit van Staatslijn K (Den Helder - Amsterdam). Tevens vormt het station het beginpunt van de Enkhuizerlijn

Dienstregeling

Tot 1968 wordt Zaandam bereikt met stoptreinen van Amsterdam naar Den Helder en Hoorn. Vanaf 1968 gaat er een sneltrein rijden uit Den Helder naar Amsterdam. Zaandam wordt nu bereikt met een stoptrein uit Alkmaar. Vanuit Amsterdam blijft de stoptrein naar Hoorn rijden en gevolgd door een gecombineerde snel- en stoptrein naar Den Helder en Alkmaar. Deze trein splitste in Zaandam. In de spits rijden deze treinen los van elkaar.

Stoppende treinen

In de huidige dienstregeling (2017) stoppen de volgende treinseries te Zaandam:

Treinserienummer	Beginpunt	Eindpunt	Materieel
800	Maastricht	Alkmaar/(Schagen)	VIRM
3000	Den Helder	Nijmegen	VIRM
3300	Hoorn Kersenboogerd	Leiden	SLT
4000	Rotterdam Centraal	Uitgeest	SGMm/SLT
4700	Amsterdam Centraal	Uitgeest (via Zaandam)	SLT

Passerende treinen

In de huidige dienstregeling (2017) rijden de volgende treinseries voorbij Zaandam:

Treinserienummer	Beginpunt	Eindpunt	Materieel
4500	Enkhuizen	Amsterdam Centraal	DDZ/DDM-1
14500	Amsterdam Centraal	Enkhuizen	DDM-1