Mat'54 - Treinstellen Materieel 1954 (Hondekop)

De Hondekoppen (Mat'54) kwamen in twee- en vierdelige uitvoering. Vanwege de kenmerkende neus kreeg het de bijnaam Hondekop.

Geschiedenis

Vanaf 1956 zijn er in totaal 73 vierwagenstellen (Plan F, G, P) en 68 tweewagenstellen (Plan F, G, M en Q) geleverd door Allan (Plan F, G en M) te Rotterdam, Beijnes te Haarlem leverde Plan G en Werkspoor te Utrecht leverde Plan F, G, P en Q. De elektrische installatie leverde Heemaf Hengelo. Deze leveringen werden in 1962 voltooid.

De tweewagenstellen werden genummerd in 321-363 en 371-393 en de vierwagenstellen kregen de nummers 711-757 en 761-768. De vierwagenstellen zijn later nog gedeeltelijk vernummerd.

De Hondekoppen waren bedoeld voor de sneltreindiensten. Snelle acceleratie was minder belangrijk dan het comfort. Door een degelijke constructie leidde het tot een relatief hoog gewicht per zitplaats. Een voordeel was dat je een zeer comfortabele loop kreeg. Het zijn tot op heden de zwaarste treinstellen die dienst hebben gedaan bij de Spoorwegen.

Om de machinist bij aanrijdingen beter te beschermen kwam er een bolle neus voorop. Het comfort in de cabine was erg bescheiden. In het begin was er een simpel klapzitje, maar werd later vervangen door een stoel. Qua verschil tussen de twee- en vierwagenstellen was er weinig te bekennen. Ze hadden een topsnelheid van 140 km/h. Het continuvermogen van een vierwagenstel bedroeg 1360 kW bij een gewicht van 210 ton. Bij de tweewagenstellen was dit ongeveer de helft. Door de elektrische en pneumatische verbindingen in de Scharfenbergkoppelingen kon het in treinschakeling rijden met Mat'35, Mat'36, Mat'40 en Mat'46.

Stel 359 verscheen als eerste treinstel in de gele huisstijl van NS. Het duurde toen nog tot 1980 dat alle stellen de nieuwe huisstijl hadden.

Vanaf 1989 gingen de eerste treinstellen buiten dienst. In 1993 ging het laatste treinstel met asbest geïsoleerde stel buiten dienst. Daarop volgden de met glaswol geïsoleerde treinstellen. In januari 1996 vond de laatste officiële rit van een hondekop in reizigersdienst plaats.

Inzet

De Hondekoppen zijn gebouwd voor de lange afstandsverbindingen. In de jaren 50 werden ook andere steden in Nederland bereikbaar met elektrisch materieel. De Hondekoppen werden hierdoor ingezet in de verbindingen naar alle uiteinden van het land. Zo ook de Noordoost-verbindingen tussen de Randstad en Groningen, Leeuwarden en Enschede maar ook Amsterdam-Vlissingen.

Bij het invoeren van het Dienstregelingconcept Spoorslag '70 werden de Hondekoppen aangewezen om een groot deel van de intercitydiensten te rijden. Hiervoor werden een aantal vierwagenstellen voorzien van nieuw interieur en beschildering. In de praktijk werd dit echter nooit van elkaar gescheiden. De Hondekoppen bleven op de eerder genoemde lijnen rijden, maar kwamen ook op Amsterdam-Nijmegen en Zwolle-Vlissingen te rijden. Tot halverwege jaren '80 hadden de Hondekoppen het alleenrecht als intercitytreinen. Toen de ICM treinstellen kwamen, werd dit echter snel aangepast. Als eerste verdwenen de Hondekoppen uit de Noordoost-verbindingen. De verbinding Hoofddorp-Groningen/Leeuwarden was de eerste dienst die aangepast werd, maar al snel volgden de diensten Den Haag/Rotterdam-Enschede. In 1990 was de dienst Den Haag/Rotterdam-Groningen/Leeuwarden aan de beurt.

Als laatste verdwenen de Hondekoppen uit de dienst Hoofddorp-Enschede in 1994. Datzelfde jaar ging het materieel ook uit de dienst Amsterdam-Vlissingen en een jaar later Den Haag-Venlo. Als laatste verdween het uit de dienst Zwolle-Roosendaal. Ook kwamen er IC '90 treinen. Dit waren spitssneltreinen, en reden tussen Den Haag/Rotterdam en Arnhem/nijmegen en tussen Zwolle en Eindhoven. Hier werd echter ook begonnen of geëindigd in Groningen, Leeuwarden, Roermond en Maastricht. Het overgrote deel werd gereden door de vrijgekomen Hondekoppen. Hierdoor verschenen ze weer door heel het land.

De Hondekoppen reden ook Spits- en Stoptreindiensten. Dit vooral rond Utrecht en Eindhoven en tussen Zwolle en Groningen. Na het gereedkomen van elektrificatie Zwolle-Emmen in 1987 kwamen hier de Hondekoppen enkele jaren te rijden. De Hondekoppen kwamen ook regelmatig in spitsdiensten in Noord Holland en Zuid-Limburg.

Bijzondere treinstellen

Er zijn regelmatig bijzondere treinstellen gesignaleerd, mede vanwege (tijdelijke) bakwisselingen. In 1985 reed treinstel 722 met de BDK van de 748. Beide treinstellen hadden schade opgelopen, en met de onbeschadigde bakken kon er een compleet treinstel op de baan blijven. Ook waren er permanente bakwisselingen. Hierbij is een bak van een tweewagenstel opgeofferd om een beschadigd vierwagenstel compleet te maken. Bk 380 is aan treinstel 773 toegevoegd, en ABDk 391 is aan treinstel 768 toegevoegd. Treinstel 391 reed sinds 1974 met de Bk van stel 732.

Treinstel 322 deed in 1992 dienst als filmzaal op de Floriade in Zoetermeer. Hiervoor is het treinstel per dieplader vervoerd. De Bk en een deel van de ABDk deden dienst als filmzaal en de kop van de ABDk diende als blikvanger aan de andere zijde van de dijk langs de spoorlijn Gouda-Den Haag. Treinstel 363 kwam in mei 1993 in een bijzondere beschildering als "Kunsttrein" ter promotie van de KunstRAI. Stel 763 werd in 1995 als tentoonstellingtrein inzet om Artikel 1 van de Grondwet in het landn te promoten. Hiervoor kreeg het stel een witte kleur met rode en witte banen.

Treinstellen 388, 765 en 766 kregen in hun laatste dienstjaren een grijze uitvoeringen van neusbeschilderingen uit in de tijd dat de stellen groen waren.

Treinstel 755 kreeg het bescheiden intercitylogo dat in 1972 de eerste intercitystellen voor kort sierden op één van de neuzen. Nadat dit stel buiten dienst ging is één zijde van het stel in de oorspronkelijke intercitykleuren geschilderd, met een blauwe band alleen rond de ramen en grijze deuren.

Verbouwingen

Treinstel 776 kreeg 1969 een brand waardoor het voor de helft uitgebrand raakte. Dit treinstel kwam in 1970 in nieuw interieur op de baan. Hierbij werden eveneens twee tweede klas rijtuigen omgebouwd tot extra eerste klas rijtuig. Dit treinstel kwam hiermee in de ambtenarentrein (trein 501/502) tussen Groningen en Den Haag. Om een duidelijk onderscheid te maken tussen de overige stellen werd het treinstel vernummerd naar 1970.

In 1972 kregen nog een aantal vierwagenstellen een nieuw interieur. De stoelen zijn nu achter elkaar geplaatst net als stel 776 (1970). Hierdoor kregen de reizigers meer beenruimte, maar het totale aantal zitplaatsen verminderde, werd later besloten om een deel van de bagage-afdeling om te bouwen tot reizigersafdeling. Hierbij kregen deze stellen een blauwe strook om de ramen heen en werden ingezet als herkenbare intercitytrein. Een paar stellen hebben zelfs een Intercity-logootje op de neus gekregen wat spoedig daarna weer verdween.

In 1972 werden de treinstellen 773, 775 en 777-786 verbouwd. Hierbij kregen de nummers 773, 775 en 777-779 de nummers 787-791 om een aansluitende serie te creëren. Omdat dit succes opleverde werden tussen 1975 en 1981 nog eens 25 stellen omgebouwd tot intercity-stel. De eerste klasse werd niet van stoelen voorzien. Wel kreeg een deel van de bagageruimte een reizigersafdeling. De treinstellen kregen een "1" voor hun oorspronkelijke nummer. De stellen 780-791 kregen ook een 1 voor hun nummer. Toen de locomotieven serie 1700 in dienst kwamen in 1991 kregen de Hondekoppen hun originele nummer weer terug.

Bewaarde treinstellen

Er zijn vier treinstellen bewaard gebleven waarvan 3 in Nederland.

Treinstel 386 is bewaard gebleven bij het Nederlands Spoorweg Museum in Utrecht en doet regelmatig dienst in de Heimwee Express.

Vierwagenstel 766 is eigendom van de Stichting Mat'54 Hondekop-Vier in Amersfoort. Het treinstel is momenteel in grote revisie, maar wordt spoedig weer inzetbaar. Treinstel 766 heeft enkele jaren in de originele groene kleuren rond gereden, maar is later weer geel gemaakt. Dit kwam omdat het treinstel een rol heeft in de film over de treinkaping bij Wijster(2007) en De Punt(2008) gemaakt zijn. Treinstel 766 diende vooral voor buitenopnames. Voor binnenopnames werd vooral treinstel 386 gebruikt. De plannen zijn om het treinstel weer in originele groene kleur te brengen na revisie. Dit treinstel is ook opgenomen als rijdend industrieel erfgoed in het register Railmonumenten met een A-status wat betekent dat het beschouwd word als unieke vertegenwoordiger van een voor Nederland representatieve type railvoertuigen.

In het Verkeerspark Assen staat treinstel 375, die daar dient als feestgelegenheid en is voorzien van bar en glas-in-lood ramen. Bij een particulier in Waterhuizen staat ABk 382 in de tuin.

In België is er een Beneluxstel bewaard gebleven, het Belgische stel 220902. Dit treinstel is niet rijvaardig en verkeerd in zeer slechte staat.

Afleverdata

Stel	Afleverdatum	In Dienst	Terzijde	Slooprit
321	18-10-1956	16-11-1956	29-8-1993	4-10-1994
322			31-12-1988
323			3-2-1986
324	15-11-1956	16-11-1956	23-5-1993	19-11-1993
325	27-11-1956	28-11-1956	22-5-1993	27-8-1993
326	6-12-1956	7-12-1956	23-5-1993	17-12-1993
327	20-12-1956	22-12-1956	28-8-1993	21-6-1994
328	8-1-1957	9-1-1957	23-5-1993	12-11-1993
329		19-1-1957	29-8-1993	12-7-1994
330	29-1-1957	30-1-1957	29-8-1993	19-5-1994
331	6-2-1957	7-2-1957	29-8-1993	26-7-1994
332			31-12-1989
333	26-2-1957	27-2-1957	29-8-1993	4-8-1994
334	12-3-1957	14-3-1957	29-8-1993	26-7-1994
335	3-4-1957	4-4-1957	29-8-1993	11-5-1994
336		12-4-1957	29-8-1993	13-4-1994
337	25-4-1957	25-4-1957	25-6-1993	10-8-1993
338	8-5-1957	8-5-1957	28-8-1993	13-9-1994
339		17-5-1957	29-8-1993	21-12-1993
340	31-5-1957	1-6-1957	29-8-1993	29-8-1994
341	13-7-1957	14-7-1957	29-8-1993	25-7-1994
342	28-6-1958	28-6-1958	23-5-1993	3-8-1993
343	12-7-1957	12-7-1957	29-8-1993	17-6-1994
344	25-7-1957	27-7-1957	29-8-1993	22-11-1994
345	23-8-1957	23-8-1957	29-8-1993	17-5-1994
346		7-9-1957	23-5-1993	17-12-1993
347	19-9-1957	20-9-1957	29-8-1993	10-8-1994
348	4-10-1957	4-10-1957	29-8-1993	20-6-1994
349			31-12-1986
350		5-5-1957	29-8-1993	6-7-1994
351	2-4-1958	3-4-1958	29-8-1993	26-5-1994
352	17-4-1958	18-4-1958	29-8-1993	30-11-1994
353	2-5-1958	7-5-1958	29-8-1993	24-5-1994
354	14-5-1958	16-5-1958	29-8-1993	31-5-1994
355	31-5-1958	3-6-1958	29-8-1993	28-6-1994
356		12-6-1958	29-8-1993	3-5-1994
357	26-6-1958	26-6-1958	29-8-1993	13-9-1994
358		11-7-1958	29-8-1993	26-4-1994
359	6-8-1958	13-8-1958	1-11-1993	4-10-1994
360			15-10-1992	5-2-1993
361	4-9-1958	4-9-1958	1-11-1993	21-12-1993
362		18-9-1958	2-11-1993	25-3-1994
363	3-10-1958	3-10-1958	12-6-1993	27-8-1993
364	14-10-1958	14-10-1958	1-11-1993	5-12-1994
365	29-10-1958	31-10-1958	1-11-1993	13-4-1994
371			15-1-1995	13-12-1996
372			15-1-1995	22-10-1996
373			15-1-1995	9-10-1996
374	29-3-1962	30-3-1962	19-6-1995	13-6-1996
375			15-1-1995
376			28-5-1995	14-1-1997
377	7-5-1962	11-5-1962	15-1-1995	13-6-1996
378			28-5-1995	27-11-1996
379		17-7-1962	19-6-1995	20-8-1996
380			31-12-1976
381			28-5-1995	16-10-1997
382			19-6-1995	22-10-1996
383			28-5-1995	13-12-1996
384		1-9-1962	15-1-1996	20-8-1996
385	14-9-1962	15-9-1962	29-8-1993	30-3-1995
386			15-1-1996
387			19-6-1995	27-11-1996
388	23-11-1993		15-1-1996	10-9-1996
389		30-10-1962	15-1-1996	27-6-1996
390	31-10-1962	31-10-1962	19-6-1995	7-5-1996
391			31-12-1974
392			15-1-1996	21-5-1997
393			28-5-1995	9-10-1996
711	18-5-1956	5-7-1956	21-3-1993	4-6-1993
712	25-5-1956		23-5-1993	23-6-1993
713	5-6-1956	22-6-1956	23-5-1993	19-11-1993
714		9-6-1956	30-11-1989	8-1-1992
715	15-6-1956	16-6-1956	22-6-1993	13-8-1993
716	20-6-1956	21-6-1956	23-5-1993	3-8-1993
717	26-6-1956	4-7-1956	30-4-1992	5-2-1993
718	5-7-1956	6-7-1956	22-5-1993	10-9-1993
719	12-7-1956	14-7-1956	1-11-1993	1-9-1994
720	24-7-1956	25-7-1956	29-8-1993	2-3-1994
721	8-8-1956	9-8-1956	29-8-1993	23-2-1994
722	10-8-1956	22-8-1956	29-8-1993	3-5-1994
723	16-8-1956	16-8-1956	28-8-1993	18-10-1994
724		5-9-1956	6-1-1991	6-11-1991
725	4-9-1956	4-9-1956	29-8-1993	7-6-1994
726	7-9-1956	12-9-1956	29-8-1993	16-3-1994
727	14-9-1956	15-9-1956	29-8-1993	18-7-1994
728	25-9-1956	27-9-1956	29-8-1993	20-9-1994
729	28-8-1956	29-8-1956	29-8-1993	6-10-1993
730	10-10-1956	2-11-1956	29-8-1993	27-9-1994
731	12-10-1956	12-10-1956	29-8-1993	19-12-1994
732			26-2-1974
733	25-10-1956	26-10-1956	29-8-1993	19-7-1994
734			31-12-1989	5-2-1993
735	14-11-1956	15-11-1956	29-8-1993	19-4-1994
736	16-11-1956	17-11-1956	29-8-1993	23-9-1993
737	22-11-1956	23-11-1956	29-8-1993	31-5-1994
738	29-11-1956	1-12-1956	29-8-1993	30-8-1994
739	7-12-1956	8-12-1956	25-6-1993	14-7-1993
740	14-12-1956	17-12-1956	1-11-1993	11-8-1994
741	20-12-1956	22-12-1956	29-8-1993	25-10-1994
742	16-3-1957	22-3-1957	29-8-1993	9-11-1994
743	27-3-1957	29-3-1957	23-5-1993	25-3-1994
744	2-4-1957	3-4-1957	29-8-1993	26-4-1994
745		11-4-1957	23-5-1993	6-4-1994
746	17-4-1957	18-4-1957	1-11-1993	9-3-1994
747	26-4-1957	26-4-1957
748		9-5-1957	1-11-1993	21-3-1994
749	17-5-1957	20-5-1957	1-11-1993	20-1-1994
750	27-11-1957	24-12-1957	1-11-1993	16-8-1994
751	5-12-1957	6-12-1957	31-10-1993	28-6-1994
752	12-12-1957	13-12-1957	23-5-1993	7-1-1994
753			1-11-1993	23-8-1994
754	24-12-1957	24-12-1957	23-5-1993	12-11-1993
755	4-1-1958	4-1-1958	31-10-1993	15-2-1994
756	11-1-1958	15-1-1958	23-5-1993	29-10-1993
757		25-1-1958	23-5-1993	22-10-1993
758	1-11-1991	1-11-1991	25-6-1993	28-7-1993
761		17-8-1959	15-1-1996	11-7-1996
762			15-1-1995	29-4-1997
763		5-9-1959	15-1-1995	11-4-1996
764			28-5-1995	11-3-1997
765			15-1-1996	16-9-1997
766		6-5-1960	15-1-1996
767			12-7-1995	24-9-1996
768			28-5-1995	15-5-1997
769		17-5-1960	28-5-1995	8-8-1996
770			15-5-1996	4-8-1997
771	4-3-1961	4-3-1961	19-6-1995	1-4-1996
772			15-1-1995	10-9-1996
773			28-5-1995	14-11-1996
774	21-3-1961	22-3-1961	15-1-1996	7-5-1996
775			15-1-1996	26-2-1997
776	7-4-1961	8-4-1961	29-8-1993	16-3-1995
777	19-4-1961	20-4-1961	19-6-1995	23-5-1996
778			19-6-1995	23-1-1997
779			28-5-1995	6-6-1997
780			15-1-1996	20-6-1997
781		27-5-1961	15-1-1996	25-7-1996
782			20-1-1995	15-4-1997
783			15-1-1995	23-1-1997
784			15-1-1995	26-8-1997
785	5-2-1962	6-2-1962	15-1-1995	25-4-1996
786			19-6-1995	26-3-1997