Mat'40 - Treinstellen Materieel 1940 (DE-V)

Voor de inzet in de (inter)nationale sneltreindiensten, werden vanaf 1940 achttien treinstellen DE-V in dienst gesteld. Er waren in totaal 20 motorrijtuigen gebouwd, waarvan er 2 dienden als reserve.

Geschiedenis

Na het succes van de driewagenstellen DE-III worden aan het eind van de jaren '30 achttien treinstellen besteld bij Werkspoor in Utrecht. Zij besteden echter een deel uit aan Beijnes in Haarlem en Allan in Rotterdam. Door Werkspoor worden de ABk en mD rijtuigen gebouwd, door Beijnes de Ck en Co en Allen bouwt de Coo. De treinstellen worden genummerd in de serie 51 - 68. De reserve motorrijtuigen (mD) krijgen de nummers 69 en 70. Op 22 april 1940 vindt de eerste officiële rit plaats voor de pers en genodigden van Utrecht naar Groningen.

De treinstellen werden door de Nederlandse industrie gebouwd.

Uitvoering

Een treinstel DE-V bestaat uit de rijtuigen Ck + Coo + Co + mD + ABk. Zij worden in een donkere olijfgroene kleuren afgeleverd met rode biezen.

Inzet

Met ingang van de zomerdienst 1940 zullen de treinstellen ingezet gaan worden vanuit Amsterdam en Den Haag naar Groningen via Amersfoort en Zwolle. Ook staan de bestemmingen Deventer en Enschede in de planning. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op 10 mei 1940 zorgt er voor dat er van deze plannen niets terecht komt.

Aan het eind van de jaren '50 vond een verschuiving plaats van hun inzet gebied. Zij kwamen meer en meer te rijden op secundaire lijnen, als gevolg van de electrificatie van het spoorwegnet.

In de laatste jaren van hun bestaan rijden de treinstellen veelal spitstreinen tussen Groningen en Leeuwarden, Zwolle en Emmen, Arnhem/Nijmegen en Geldermalsen, Dordrecht en Geldermalsen en tussen Nijmegen en Roermond. Daarnaast rijden de treinstellen tussen Enkhuizen en Amsterdam. Met het elektrificeren van de lijnen in Noord Holland (Hoorn - Alkmaar, Zaandam - Hoorn - Enkhuizen) komen er een flink aantal treinstellen Plan U vrij die hiermee de dieselvijven aflossen op de lijnen in het noorden en oosten. Daarmee komt op 26 mei 1974 een definitief einde aan de inzet van deze treinstellen.

Inzet per dienstregeling jaar

De inzet per dienstregeling jaar in de serie en eventuele bijzonderheden:

• 1940:
• 1941:
• 1942:
• 1943:
• 1944:
• 1945:
• 1946:
• 1947:
• 1948:
• 1949:
• 1950:
• 1951:
• 1952:
• 1953:
• 1954:
• 1955:
• 1956:
• 1957:
• 1958:
• 1959:
• 1960:
• 1961:
• 1962:
• 1963:
• 1964:
• 1965:
• 1966:
• 1967:
• 1968:
• 1969:
• 1970:
• 1971:
• 1972:
• 1973: 7700
• 1974: 7600

Bijzondere uitvoeringen

• Na de aflevering van de twaalf complete treinstellen bleven in totaal twee ABk (58 en 68) en twee mD rijtuigen over. Van de elektrische variant van de DE-V blijven ook enkele rijtuigen over, waarmee geen treinstel geformeerd kan worden. Er worden 6 rijtuigen zodanig aangepast, dat zij dienst kunnen doen met de overgebleven ABk + mD rijtuigen. Deze treinstellen komen in dienst met de nummers 71 en 72. Door de aflevering van de DE-II treinstellen worden deze twee treinstellen voor hun aflevering echter al vernummerd naar 196 en 197. De 196 wordt op 2 oktober 1953 afgeleverd en de 197 op 17 december 1953.
• Na de opbouw van de 196 en 197 is er nog een motorwagen over, de mD 65. Deze wordt opgebouwd met onderdelen van exemplaren die te beschadigd zijn om weer in dienst te komen. In dit rijtuig wordt de waterkoeling van de motoren aangepast. Deze veroorzaakt regelmatig problemen. De mD 65 wordt op proef voorzien van een gecombineerde lucht- en waterkoeling. Hiertoe dient het dak een stukje verhoogd te worden. Dit is echter het enige motorrijtuig waarbij deze wijziging wordt doorgevoerd. Als nummer mD 195 wordt het rijtuig afgeleverd.

Wijzigingen

• Bij het afschaffen van de luxe eerste klas worden de rijtuigaanduidingen gewijzigd. De Ck wordt Bk, de Coo wordt Boo en de Co wordt Bo. De mD en ABk behouden hun aanduidingen.

Huisstijl

Tussen 1954 en 1960 worden de olijfgroene treisntellen bij onderhoud of revisie voor een blauwe kleur. De biezen blijven echter wel rood. Bij een latere schilderbeurt worden deze biezen zandgeel. Tevens worden de treinstellen voorzien van een snor in een V-vorm. Deze moet later wijken voor de 10-harige snor die alle treinstellen zal gaan sieren.

Tussen 1961 en 1970 maakt het blauw plaats voor het wijnrood. Op deze rode ondergrond komt bij enkele stellen ook de blauwe reclame banen.

Huisstijlwijzigingen

Nummer	Olijfgroen naar blauw	Blauw naar rood
181	1955	1965
182	1955	1964
183	1954	1961
184	1960	1970
185	1954	1963
186	1955	1964
187	1959	1966
188	1954	1962
189	1956	1966
190	1955	1961
191	1956	1962
192	1954	1962
196	1959	1969
197	1960	1969

Vernummeringen

Als gevolg van oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlogen zijn een zestal treinstellen niet meer teruggekeerd uit het buitenland of waren dermate vernield dat herstel niet meer lonend was. In 1950 werden de opengevallen lagere nummers opgevuld met de hoogste overgebleven nummers. Zo werd de 64 de 51. In 1952 werden de stellen nogmaals vernummerd, nu als gevolg van de instroom van de DE-I (21-50) en DE-II (61-106) treinstellen.

Vernummeringen treinstellen

Oorspronkelijk nummer	Nummer vanaf 1950	Nummer vanaf 1953
51	n.v.t.	n.v.t.
52	52	182
53	53	183
54	n.v.t.	n.v.t.
55	55	185
56	56	186
57	57	187
58	58	188
59	n.v.t.	n.v.t.
60	60	190
61	61	191
62	62	192
63	59	189
64	51	181
65	n.v.t.	n.v.t.
66	n.v.t.	n.v.t.
67	54	184
68	n.v.t.	n.v.t.

Doordat er meer motorrijtuigen over waren dan treinstellen waren, was er 1 mD reserve. Ook waren er na de oorlog meer motorrijtuigen over dan andere rijtuigen om complete treinstellen te vormen. De mD rijtuigen waren hierop apart genummerd. Zodoende waren er nog wel motorrijtuigen aanwezig, waarvan het treinstel niet meer aanwezig was.

Vernummeringen motorrijtuigen

Oorspronkelijk nummer	Nummer vanaf 1950	Nummer vanaf 1953
51	51	181
52	52	182
53	53	n.v.t.
54	54	184
55	55	185
56	56	186
57	57	187
58	58	188
59	n.v.t.	n.v.t.
60	60	190
61	61	191
62	n.v.t.	n.v.t.
63	63	193
64	64	194
65	65	195
66	66	n.v.t.
67	53	183
68	59	189
69	62	192
70	70	n.v.t.

Schadegevallen

• Op 14 augustus 1964 was de 184 betrokken bij een aanrijding te XX. De ABk werd hierbij onherstelbaar beschadigd. In 1965 ontving het stel de overblijvende ABk 192. Zie ook hieronder.
• Op 31 augustus 1964 werd de 192 te Westervoort aangereden toen het op weg was van XX naar XX. Op de enkesporige spoorbrug over de Rijn vond een frontale botsing plaats met DB locomotief V200 078. Het Bk rijtuig werd ter plaatste gesloopt, de drie tussenrijtuigen (Boo + Bo 192 + mD 195) werden naar de sloper overgebracht en de ABk kwam in de 184 terecht.

• Op 21 maart 1974 botst de 189 tussen Didam en Wehl op een . Het Bk rijtuig raakt hierbij beschadidgd. Vanwege de naderende buitendienststelling wordt het treinstel terzijde gesteld en afgevoerd voor sloop.
• Op 11 mei 1974 botst de 187 tussen Hoorn en Hoogkarspel op een . Het rijtuig raakt hierbij beschadigd. Omdat de treinstellen nog twee weken in dienst zullen zijn, wordt het treinstel terzijde gesteld.

Schadegevallen in de Tweede Wereldoorlog

Na de oorlog kunnen uit alle rijtuigen in totaal twaalf treinstellen geformeerd worden. Deze worden genummerd in de serie 51 - 62. Als eerste treinstel wordt de 58 afgeleverd door de Hoofdwerkplaats Haarlem op 21 december 1946. Op 3 mei 1949 komt pas het tweede treinstel op de baan, de 63. Verder worden de 52, 55, 57, 61 en 67 in 1949 afgeleverd. In 1950 volgen de 53, 56, 60, 62 en 64. Na de aflevering van het laatste treinstel, worden alle treinstellen in een aansluitende serie vernummerd.

Treinstelnummer	Ck	Coo	Co	mD	ABk	In dienst
51	64	64	64	63	64	16 januari 1950
52	52	52	52	58	55	14 juli 1949
53	53	53	53	52	52	25 maart 1950
54	67	67	67	61	63	XX oktober 1949
55	55	55	55	52	56	XX juni 1949
56	56	56	56	55	57	30 juni 1950
57	57	57	60	51	54	24 mei 1949
58	58	58	58	62	62	21 december 1946
59	63	63	63	67	60	3 mei 1949
60	60	60	57	54	67	XX februari 1950
61	61	61	61	64	61	XX december 1949
62	62	62	62	68	53	31 maart 1950
71	812	812	812	182	58	2 oktober 1953
72	823	824	816	181	68	17 december 1953

Bakwisselingen

Doordat er 1 motorrijtuig op reserve stond, kon deze snel gewisseld worden wanneer een motorrijtuig in een stel onderhoud nodig had. Hierdoor werd de onttrekking van een treinstel aan de rijdende dienst zo kort mogelijk gehouden worden.

• Na het ongeval van de 192 te Westervoort werd de resterend ABk samengevoegd met de overige 4 rijtuigen van treinstel 184. Het ABk rijtuig werd weer blauw geschilderd, aangezien de rest van het treinstel blauw was. De ABk zelf was al rood geschilderd.

Afvoer

Op 14 augustus 1973 werd de mD 181 uit treinstel 189 gerangeerd en op reserve gesteld. De plaats werd ingenomen door de mD 191. De mD 181 werd vervolgens gebruikt om enkele onderdelen af te staan aan de mD 184 in treinstel 183. Op 17 oktober 1973 werden de motoren van beide mD's gewisseld. Ook aan treinstel 186 zijn enkele onderdelen afgestaan. Hierdoor was het niet meer mogelijk om het motorrijtuig in een treinstel op te nemen.

In mei 1974 vond de planmatige afvoer plaats, nadat de lijn Amsterdam - Enkhuizen geëlektrificeerd was. De treinstellen werden na hun afvoer verzameld op Zwolle Rangeerstation (183 - 189) of op Amsterdam Rietlanden (181, 182, 190, 191, 196, 197). De treinstellen uit Zwolle werden naar Roosendaal gesleept voor onttakeling van nog bruikbaren onderdelen. De treinstellen werden op de volgende data van Zwolle naar Roosendaal overgebracht: 184: begin januari 1975, 187: 25 februari 1975, 189: 3 april 1975, 188: 24 april 1975, 186: 10 juni 1975, 183: 29 juli 1975, 185: 18 november 1975. Treinstel 185 werd in 1976 gesloopt als laatste van de serie. Er is geen enkel treinstel bewaard gebleven.

Afleverdata

Afleverdata

Nummer	Aflevering	In dienst	In revisie	Uit revisie	In revisie	Uit revisie	In revisie	Uit revisie	Ter zijde	Sloop(rit)
51	1940								mD: 14 augustus 1973	Vermist in WOII; mD:
52	1940								24 mei 1974
53	1940								24 mei 1974
54	1940									Vermist in WOII
55	1940								24 mei 1974	XX mei 1976
56	1940								24 mei 1974	ABk: 30 augustus 1975
57	1940								11 mei 1974	ABk: 19 april 1975
58	1940								24 mei 1974	ABk: 30 augustus 1975
59	1940									Vermist in WOII
60	1940								24 mei 1974
61	1940								24 mei 1974	mD: 19 april 1975
62	1940								31 augustus 1964
63	1940								21 maart 1974
64	1940								24 mei 1974
65	1940									Vermist in WOII
66	1941									Vermist in WOII
67	1941
68	1941									Vermist in WOII
69	1941
70	1941