Brontekst bekijken van Oosterspoorweg traject Hilversum - Utrecht Maliebaan - Lunetten

De Oosterspoorweg is de spoorlijn tussen [[Hilversum]] en [[Lunetten]] en heeft een lengte van 17,9 kilometer. De spoorlijn is aangelegd als zijlijn van de [[Oosterspoorweg traject Amsterdam Centraal - Zutphen]].


='''Geschiedenis'''=

In 1870 verkrijgt de [[HIJSM (Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij)|HIJSM]] een concessie voor het aanleggen van een spoorlijn vanuit Amsterdam via Hilversum, Amersfoort en Apeldoorn naar Zutphen. In Hilversum wordt een zijtak naar Utrecht aangelegd. Ter hoogte van kilometerpunt 28,37 takt de spoorlijn af. De spoorlijn loopt aan de oostzijde van Utrecht en eindigt bij het station Lunetten, waar reizigers kunnen overstappen op de trein in de richting van Den Bosch.


='''Aanleg'''=

De spoorlijn is dubbelsporig aangelegd.

Ter hoogte van fort Blauwkapel wordt de spoorlijn van Utrecht naar Amersfoort gelijkvloers gekruist. Er komt een kruising, waarbij de sporen elkaar zo goed als haaks passeren.



'''''Beveiliging'''''

Voor de beveiliging van de kruising bij Blauwkapel wordt een post ingericht om een kruispuntsein, vier afstandsseinen en vier stoppalen te bedienen. In 1900 zijn de seinen aangepast en vervangen door een afstandssein voor elke richting.



Aan het eind van 1951 beginnen de werkzaamheden om de spoorwegkruising bij Blauwkapel te voorzien van [[NX-beveiliging]]. De beveiliging wordt op 21 april 1952 in dienst gesteld. De door Van Ravesteyn ontworpen post bij km 3.840 aan de lijn Utrecht – Amersfoort wordt op 14 mei 1952 in dienst gesteld met seinen volgens lichtseinstelsel 1946. Dit zijn de sporen van Utrecht naar Amersfoort en Hilversum en de verbinding Utrecht Maliebaan - Hilversum. De overweg in de Voordorpsedijk is hierbij als eerste in Nederland voorzien van Automatische halve overwegbomen (AHOB). Tot 1961 worden de overweg op de lijn richting Hilversum nog vanuit de post aldaar bediend. Tussen 1961 en 1962 worden de seinen van stelsel '46 vervangen door lichtseinstelsel 1955. Op 24 juni 1962 wordt de NX-beveiliging vervangen door een [[CVL (Centrale VerkeersLeiding)|CVL-beveiliging]]. Tussen 21 april en 6 juni 1978 wordt de CVL beveiliging van Blauwkapel geïntegreerd in die van CVL Utrecht en vervalt de post.

In de nacht van 24 op 25 november 1974 wordt de aansluiting met Lunetten opgenomen in de NX-beveiliging vanuit de CVL Urecht.


=='''Opening & ingebruikname'''==

Op 10 juni 1874 wordt de spoorlijn in gebruik genomen.


=='''Wijzigingen'''==


* Door de regering wordt in 1901 besloten om een verbindingsboog aan te leggen tussen de spoorlijn en de [[Centraalspoorweg]] nabij Blauwkapel. Met deze boog is het mogelijk vanuit de richting Bilthoven naar Utrecht Maliebaan te rijden. Met deze boog kunnen goederentreinen om de stad Utrecht rijden. De twee sporen van deze verbindingsboog waren lang uitgevoerd, zodat hier treinen aan de kant konden worden gezet. De boog loopt van Blauwkapel Oost naar Blauwkapel Zuid en is op 24 mei 1905 in gebruik genomen.


* In 1921 wordt een verbindingsboog aangelegd tussen de spoorlijn en de Centraalspoorweg nabij Blauwkapel. Met deze boog is het mogelijk vanuit de richting Maartensdijk naar Utrecht Buurtstation te rijden. Reizigers vanuit Hilversum konden zo makkelijker naar het centrum van Utrecht reizen in plaats van via de Biltstraat te reizen en daar de tram te pakken. De boog begin bij Blauwkapel Noord en loopt naar Blauwkapel West. Op 26 oktober 1921 is deze nieuwe boog in gebruik genomen.

* In 1942 wordt de spoorlijn voorzien van bovenleiding. Omdat er geen staal beschikbaar is voor de portalen, worden zij van beton gemaakt. De portalen hebben een gebogen vorm, wat uniek is voor bovenleidingsportalen. In  krijgen de gebogen portalen de monumentenstatus. Ten westen van Blauwkapel wordt een onderstation en spooraansluiting aangelegd. Bij de kruising Blauwkapel worden de rijdraden van de spoorlijn uit Hilversum hoger opgehangen dan de rijdraden van de spoorlijn naar Bilthoven. Treinen van en naar Hilversum moeten hun stroomafnemer laten zakken. Op 2 mei 1942 komt het traject tussen Hilversum en Blauwkapel elektrisch in dienst, gevolgd door het traject Blauwkapel - Lunetten op 22 oktober 1942.


* In 1963 wordt begonnen met het moderniseren van de beveiliging. Seinen komen hierbij op andere plaatsen te staan, waarbij de situatie kan ontstaan dat een locomotief stil komt te staan op de kruising Blauwkapel. Om dit te voorkomen, wordt de bovenleiding beweegbaar gemaakt. In de normale situatie hangt de bovenleiding goed voor treinen van Utrecht richting Amersfoort. Om treinen vanuit Hilversum richting Lunetten het kruis te kunnen passeren, werd de bovenleiding naar beneden gelaten. 



* Op 10 september 2012 wordt het trajectdeel tussen het Spoorwegmuseum en het emplacement Lunetten afgesloten vanwege de bouw van vrije kruisingen voor de viersporigheid tussen [[Utrecht Centraal]] en [[Houten]] en de bouw van Uithoflijn voor de tram.

* In mei 2022 wordt de kruising Blauwkapel verwijderd, nadat het op 28 mei 2022 buiten dienst is gesteld.


='''Stations'''=

Langs de spoorlijn hebben in totaal 10 stations gelegen. In de loop der jaren zijn er 6 gesloten en is het laatste station niet meer te bereiken per spoor. In 1885 wordt de halte Biltstraat geopend. 

'''''Hilversum'''''

Het station ligt op kilometer punt 0,0.

'''''Hilversum Sportpark'''''

Het station ligt op kilometer punt 1,2.

'''''Hollandsche Rading'''''

Het station ligt op kilometer punt 5,5.

'''''Maartensdijk'''''

Het station lag op kilometer punt 7,5.

'''''Nieuwe Wetering'''''

Het station lag op kilometer punt 9,8.

'''''Groenekan West'''''

Het station lag op kilometer punt 11,9.

'''''Blauwkapel'''''

Het station lag op kilometer punt 12,7.

'''''Utrecht Biltstraat'''''

Het station lag op kilometer punt 15,1.

'''''Utrecht Maliebaan'''''

Het station lag op kilometer punt 16,5.

'''''Utrecht Lunetten'''''

Het station ligt op kilometer punt 17,9.


=='''Aansluitingen'''==



='''Dienstregeling'''=

Vanaf juni 1874 rijden er 8 treinparen per dag tussen Amsterdam en Utrecht.

Vanaf 26 juli 2010 rijdt de pendeltrein van Utrecht Centraal naar het Spoorwegmuseum via het kruis bij Blauwkapel. Het station van Utrecht Overvecht wordt via spoor 1 bereden en bij sein 1016 ter hoogte van Blauwkapel Oost wordt er gekeerd. Na het keren wordt er naar museum gereden. Om dit mogelijk te maken zijn enkele wijzigingen aan de infrastructuur bij Blauwkapel en het Maliebaanstation uitgevoerd. Zo is het mogelijk om linkerspoor te rijden en kan er gekeerd worden in het museum. Ook het wisselen van de rijrichting bij Blauwkapel is nu mogelijk. De trein kan door deze route weer 7 dagen in de week rijden.

Op 9 september 2012 rijden de laatste treinen tussen het Spoorwegmuseum en Lunetten. Vanaf dat moment is het Spoorwegmuseum alleen van uit de richting Baluwkapel te bereiken. Op de dagen dat het museum geopend is, rijdt ieder uur een trein van Utrecht Centraal via Blauwkapel Oost (kopmaken) naar het museum.

ProRail sluit op 8 november 2023 het baanvak Blauwkapel - Utrecht Maliebaan. Dit wordt ingegeven door het feit dat diverse overwegen niet sluiten als gevolg van de slechte detectie van het materieel dat hier dienst doet door bladvulling en vuil op de spoorstaven. De sporen worden slechts 12 keer per dag bereden, zodat ProRail op zoek is naar oplossingen om dit probleem te verhelpen. Hierbij kan gedacht worden aan borstelen van de spoorstaven, vaker treinen over het traject laten rijden of de installatie van assentellers. In de afwachting van een definitieve oplossing is de spoorbaan vrijgemaakt van bladeren en geborsteld. Op 11 december 2023 rijden de treinstellen El3 4058 en El3 4093 een proefrit tussen Blauwkapel en het Spoorwegmuseum. Deze is succesvol en het treinverkeer wordt op 12 december 2023 hervat.


='''Ongevallen'''=




='''Sluiting & opbraak'''= 

Op 15 oktober 1939 wordt de spoorlijn gesloten voor het vervoer van reizigers.

Vanaf 10 januari 2009 wordt Lunetten Aansluiting Kruispunt opgebroken. Hierdoor is het niet langer mogelijk om treinen uit het Spoorwegmuseum te laten keren bij Utrecht Lunetten. De treinen uit het Spoorwegmuseum rijden vanaf dat moment door naar Maarn Goederen om kop te maken. De opbraak is noodzakelijk vanwege de spooruitbreiding tussen Utrecht en Houten.
In september 2012 wordt het traject tussen het Spoorwegmuseum en het emplacement van Lunetten gesloten. Ter hoogte van het emplacement Lunetten is de ruimte nodig om het aantal sporen uit te kunnen breiden naar vier. Ook de Uithoflijn voor de tram wordt hier aangelegd. Op  november 2012 is het traject buiten dienst genomen.

Het deel tussen het Spoorwegmuseum en de voormalige aansluiting bij Lunetten is eind 2014 overgedragen aan de gemeente Utrecht. De spoorstaven, bielzen, ballastbed en ondergrond zullen eerst worden verwijderd. De bovenleidingportalen blijven echter wel staan over een lengte van 900 meter. Op de voormalige spoorlijn wordt een fiets- en voetpad aangelegd.

In oktober 2020 is het tweede spoor tussen Blauwkapel Oost en het Spoorwegmuseum buiten dienst gesteld. Tegelijkertijd is het aansluitwissel in de richting van Bilthoven opgebroken bij Blauwkapel Oost. Op 28 mei 2022 wordt het gedeelte tussen Blauwkapel Noord en Blauwkapel Zuid buiten dienst gesteld. Hiermee komt de kruising Blauwkapel te vervallen en wordt gesloopt.



{| class="toccolours" style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; width:100%;"
|
<big><big>'''Bronnen, Referenties en/of Voetnoten'''</big></big>
* '''Blauwkapel''' - {{Sc|J.G.C. van de Meene}} - ''Maandblad: Op de Rails, 90e Jaargang - 6-2022 Blz: 295-297 ''Uitgave: NVBS ISSN: 0030-3321''
----
<references></references>
|}


{{Navigatie Oosterspoorweg}}

[[Categorie: Spoorlijnen]]