Brontekst bekijken van N - Rijtuigen Plan N

Voor de internationale verbindingen met Duitsland, België en Frankrijk werden 25 zit/slaaprijtuigen in dienst gesteld. Dit op aandringen van de reisbureaus, die een enorme stijging van het aantal toeristen hadden. 

= '''Geschiedenis''' =

Voor het reizen per trein naar het buitenland werden door de NS en haar voorgangers slaaprijtuigen gebruikt van Mitropa en Wagons-Lits. In de jaren ‘50 wordt het reizen per trein naar het buitenland steeds populairder. De vraag is dusdanig, dat in 1956 de NS besluit om onder druk van onder andere reisbureaus eigen rijtuigen aan te schaffen. Dit zullen dan gecombineerde zit-slaaprijtuigen gaan worden. Overdag beschikken de coupés over een bank en in de nacht over een bed. In december 1956 is het eerste contact over de rijtuigen met fabrikant Werkspoor. Het bestek voor de rijtuigen is in april 1957 klaar en wordt in de daaropvolgende maanden besproken. Tijdens deze gesprekken tussen de NS en Werkspoor vinden nog enkele wijzigingen plaats aan het bestek. Zo wordt onder andere het plafond gewijzigd om zo meer bagage te kunnen opbergen. De leverancier voor de verlichting wordt gewijzigd van BBC naar Stone. BBC levert wel de centrifugaal schakelaar. In oktober 1957 is het definitieve ontwerp vastgesteld. De rijtuigen worden gebouwd voor een bedrag van ƒ 310.165 per stuk. De totale bestelling heeft een waarde van ƒ 7.754.125. De rijtuigen worden gebouwd in de Werkspoor fabriek te Utrecht. De rijtuigen Bc 7024 en Bc 7025 worden bij de aflevering voorzien van een andere inbouw van de thermostaat voor de verwarming ten opzichte van de eerdere 23 rijtuigen. De rijtuigen zijn in 1958 geleverd en in dienst gesteld als Bc 7001 - Bc 7025. Uitzondering is de Bc 7024, welke als gevolg van een storing pas in januari 1959 in dienst wordt gesteld. Op 7 mei 1958 maken de rijtuigen Bc 7001 en Bc 7002 hun eerste proefrit achter locomotief [[1200 - Elektrische locomotieven serie 1200|1225]] van [[Utrecht Centraal|Utrecht]] naar [[Arnhem Centraal|Arnhem]]. De afnameritten vinden veelal plaats met twee rijtuigen. De ritten gaan van Utrecht naar Arnhem en weer terug naar Utrecht. In een enkel geval gaat de rit vanuit Arnhem verder naar [[Zwolle]] en [[Amersfoort Centraal|Amersfoort]] terug naar Utrecht. Op 28 mei 1958 worden de rijtuigen gepresenteerd aan pers en reisbureaus. Vanuit Utrecht wordt er via Arnhem en [[Deventer]] naar Amersfoort gereden. De trein bestaat uit locomotief [[1100 - Elektrische locomotieven serie 1100|1110]] + B 7877 + Bc 7001 + [[K - Rijtuigen Plan K|AB 7378]] CIWL WR 4099 + WSP 4121 + AB 7358 + Bc 7002.

De rijtuigen zijn van een geheel nieuw ontwerp, omdat de bolkoprijtuigen te zwaar zijn. De rijtuigen krijgen een lichtere constructie en draaistellen. De nieuwe rijtuigen hebben een hoekerig uiterlijk gekregen. Samen met de 30 rijtuigen Plan K zullen zij de ruggengraat vormen voor het internationale treinverkeer. Vanaf 1971 worden de rijtuigen teruggetrokken uit het internationale verkeer voor slaaprijtuigen. De rijtuigen worden vervangen door comfortabelere rijtuigen uit Duitsland of Frankrijk. De rijtuigen worden verbouwd tot gewone zitrijtuigen en verliezen een deel van hun voorzieningen als ligrijtuig, zoals de bedden en stopcontacten. Hiermee wijzigt de aanduiding van Bc naar B<sup>10</sup>. Tevens worden de rijtuigen vernummerd in de serie B 20-30 001 - B 20-30 031. De rijtuigen worden samen met de rijtuigen Plan K ingezet in de treinen tussen Den Haag en Keulen.

In april 1981 worden de laatste rijtuigen teruggetrokken uit de rijdende dienst en vervangen door nieuwe rijtuigen [[ICR - Rijtuigen ICR(m) (InterCity Rijtuig)|ICR]]. De rijtuigen worden vanaf januari 1981 gebruikt voor het rijden van proefritten met de nieuwe locomotieven van de serie [[1600 - Elektrische locomotieven serie 1600|1600]]. In april 1982 laat de NS weten dat er 11 rijtuigen weer in dienst komen ter bestrijding aan het tekort aan materieel. De 11 rijtuigen zullen een opknapbeurt ondergaan. Voor het leveren van onderdelen zijn er 7 rijtuigen aangewezen. Een negentiende rijtuig is aangewezen als reserve. De rijtuigen doen nog twee jaar dienst in voornamelijk spitstreinen. Een tweetal rijtuigen weet hun leven nog te rekken door de inzet als remrijtuig voor te slopen materieel. In 1990 is het laatste rijtuig van deze serie gesloopt.


= '''Technische gegevens''' =

[[Bestand:1135-3.png|200px|thumb|right|''Bc<sup>10 </sup>7001 − 7025'']]
 
De rijtuigen hebben een lengte van 25.500 mm. De hoogte is 3.950 mm en de rijtuigbak 2.818 mm breed. Het leeg gewicht van een rijtuig bedraagt 44 ton. De rijtuigen beschikken over 80 zitplaatsen bij gebruik als zitrijtuig of 60 ligplaatsen bij gebruik als slaaprijtuig verdeeld over 10 coupés. Verder zijn er twee toiletruimte en een afdeling voor de couchette conducteur. De rijtuigen zijn toegelaten voor een maximum snelheid van 140 kilometer per uur. De rijtuigen hebben als bakcode nummer 1135 en de draaistellen type C. De rijtuigen hebben een RIC toelating voor België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Joegoslavië, Luxemburg, Oostenrijk, Polen, Tsjechoslowakije, Zweden en Zwitserland. 

{{Clearboth}}

= '''Uitvoering''' =

De rijtuigen zijn opgebouwd uit een bodemplaat, verstevigd met een stalen gegolfde vloer. Het bakgeraamte is opgetrokken uit staal. Het geraamte is bekleed met staalplaat met een dikte van . Het geraamte en bekleding zijn elektrische gelast. De gehele rijtuigbak is uitgevoerd als een zelfdragende constructie, doordat de bovenbouw een geheel vormde met het onderstel. De rijtuigen zijn voorzien van rechthoekige buffers in plaats van de gebruikelijke ronde buffers. De kopwand was in het rijtuig gelegen, zodat de zijwanden iets doorliepen. De instapdeuren van het rijtuig liggen verdiept ten opzichte van de zijwanden. De treeplanken zijn verlicht wanneer de deur wordt geopend. Het dak is verstevigd met  profielen. Vanwege de plaatsing van de bedden tegen het dak, gaf het geheel een hoog uiterlijk. De deuren zijn van polyester en niet voorzien van een centrale deurvergrendeling. Wel kunnen de deuren op slot gedraaid worden. De apparaten onder de rijtuigbak zijn niet afgeschermd. De rijtuigen zijn voorzien stalen kopdeuren en linnen vouwbalgen om reizigers gemakkelijk van het ene naar het andere rijtuig te laten lopen. De kopdeuren zijn voorzien van een raam. Aan de bovenzijde van de kopse kanten zijn de sluitseinen geplaatst. Deze zijn ter hoogte van de kromming van het dak geplaatst. Op de zijwand is het mogelijk om door middel van koersborden de bestemming aan te geven. Het rijtuig is bij beide deuren voorzien van een koersbord. Op het dak zijn voor de ventilatie zes torpedoventilatoren geplaatst. Voor de overtocht per veerboot zijn de rijtuigen voorzien van ogen die aan de bak zijn gelast, waarmee de rijtuigen aan boord vast gezet kunnen worden. De rijtuigen zijn aan binnenzijde geïsoleerd met glaswol.

De vloer van de rijtuigen bestaat uit koudgewalste blanke platen. Hierop was een linoleum laag aangebracht, welke op vilt lag voor de isolatie. De vloeren werden gemaakt met ribbelplaten. Hierdoor werd de constructie steviger en konden de dwarsverbindingen vervallen.

De rijtuigen worden elektrisch verwarmd <!-- ?? en gekoeld -->. Onder het rijtuig wordt de lucht verwarmd in een verwarmingskoffer <!--of gekoeld--> door middel van elektriciteit of stoom en onder de banken het rijtuig ingeblazen door een ventilator en buizenstelsel. De elektrische verwarming is geschikt voor 1.500 en 3.000 Volt gelijkstroom en 1.000 en 1.500 Volt wisselstroom. De spanningskeuze wordt automatisch ingesteld. Daarnaast kunnen de rijtuigen verwarmd worden met lagedruk stoom. De stoom wordt door de stoomleiding vanaf de stoomlocomotief de coupés ingeblazen door een stoombatterij. Deze kan door reizigers zelf worden bediend. De overige ruimten werden bediend door de conducteur. De stoomverwarming was nog nodig, omdat in Duitsland nog stoomtractie voorkwam. In Italië reden oude locomotieven die niet de juiste spanning voor de verwarming konden leveren. Deze locomotieven waren echter wel uitgerust met een stoomketel. Op deze manier konden deze locomotieven de rijtuigen van warmte voorzien.
Het rijtuig wordt door middel van Tl-buizen verlicht. Deze lampen hangen in de coupés. Voor nood zijn er normale gloeilampen. Iedere coupé beschikt over een blauwe gloeilamp als nachtverlichting. Ieder bed is voorzien van een leeslampje. In de zijgang hangen  lampen. Op de balkons hangen lampen en op het toilet hangt ook een lamp. Per coupé kan de verlichting geregeld worden door een schakelaar. De verlichting wordt gevoed door accu’s, die in twee accukisten onder het rijtuig hangen. Deze accu’s worden opgeladen door een dynamo van  kW. Deze dynamo is met een  verbonden met een van de vier assen. Tot 20 kilometer per uur wordt de verlichting vanuit de accu’s gevoed en bij een hogere snelheid wordt de verlichting voorzien van spanning door de dynamo en worden de accu’s opgeladen. Een spanningsregelaar van Brown Boveri & Cie regelde de spanning en het opladen van de accu’s. Dit is automatisch geregeld door een regeltoestel dat zich bevindt in de kast met elektrische voorzieningen.

Bij de aflevering van de rijtuigen zijn zij Berlijns blauw geschilderd. Het dak en de stelbalk zijn in een donkere kleur grijs geschilderd. De draaistellen zijn zwart geschilderd. Naast de deuren en het eerste raam is een emaillen bord met de klasse-aanduiding aangebracht. De rijtuigen zijn voorzien van gele biezen tussen de bak en het dak. Ook aan de onderzijde is een gele bies aangebracht. De opschriften zijn in het wit aangebracht. Vanaf 1970 krijgen de rijtuigen het witte NS logo opgeplakt.

De draaistellen met rollagers zijn als laatste nog gebaseerd op het oorspronkelijk ontwerp uit 1932 type T, die met glijlagers waren uitgevoerd voor serie AB 7521. Het remwerk is in het draaistel gebouwd. De radstand van de draaistellen bedraagt 3.000 mm. Het gewicht van een draaistel bedraagt  ton. De draaistelcode van de draaistellen is C. Het Laatste rijtuig uit de serie, de Bc 7025, werd tijdelijk afgeleverd met een proefdraaistellen. In vele publicaties worden deze draaistellen vaak aangeduid als behorend bij het ontwerp Plan O, een niet gebouwd ontwerp. Deze proefdraaistellen vertonen zeer grote gelijkenis met de latere loopdraaistellen die door Werkspoor zijn geproduceerd voor de treinstellen Plan U, Plan T en Plan V alsmede die voor de rijtuigen Plan W. Alle draaistellen hebben de zo kenmerkende radstand van 2.750 mm, zoals ook deze proefdraaistellen. Ze zijn lichter geconstrueerd dan hun oorspronkelijke draaistellen. De Bc 7025 krijgt in 195 de normale draaistellen. 

[[Bestand:couchette.png|200px|thumb|right|''Couchettecoupé''<br><small><small>Werkspoor</small></small>]]In het rijtuig waren 10 coupés aanwezig die plaats boden aan 80 reizigers als het als zitrijtuig werd gebruikt. De banken zijn bekleed met grijs .  Wanneer de coupés ingericht was als couchette boden deze plaats aan 6 reizigers. De bedden waren in rijen van 2 driehoog gestapeld. Er waren 6 coupés voor rokers en 4 coupés voor niet rokers. De plafonds en wanden zijn van licht gekleurde . De bekleding van  is rood. De asbakken zijn van aluminium. Daarnaast is er een ruimte voor de begeleider van het rijtuig. De begeleider heeft de beschikking over een slaapbank en tafel. Voor het opbergen van hoezen en slopen is een kist aanwezig. Voor het bewaren van reisdocumenten van de reizigers is een afsluitbare kast aanwezig. In deze ruimte is een microfoon voor het omroepen van mededelingen. Iedere coupé en het uiteinde van het gangpad is daartoe voorzien van een luidspreker. Wanneer het rijtuig was ingericht als ligrijtuig, dan was roken in de coupés verboden. Roken op de gang mocht echter wel. De coupés kunnen met een schuifdeur worden afgesloten van de zijgang. Deze kon aan de binnenzijde niet op slot worden gedraaid door de reizigers. De verlichting werd 's nachts uitgedaan. Er brandde in de coupé nog wel blauwe nachtverlichting. In elke coupé is een stopcontact voor 220 Volt aanwezig. De ramen bestaan uit een vast deel aan de onderzijde. Dit bestaat uit dubbelglas. De enkele bovenruit kan naar boven worden open gedraaid. Voor de verduistering beschikken de rijtuigen over rolgordijnen.

De banken in de tweede klas bestaan ook uit een onderzitting met daarop kussens. Deze kussens zijn gevuld met  . Zij zijn overtrokken met donkergroen kunstleer. <!-- ??Om te voorkomen dat reizigers van de bank af zouden glijden bij een noodstop, zijn er veiligheidsriemen naast de zittingen gemaakt.?? --> De banken zijn voorzien van opklapbare armleuningen. De zijwanden in deze coupés waren voorzien van . In de gangzijde is een donkere bekleding aangebracht. Boven alle zitplaatsen is een lijst aangebracht. In deze lijst zijn een spiegel, foto’s van Nederland, de vermelding van het rijtuignummer, het aantal zitplaatsen en de tekst  “Niet roken” opgenomen in vier talen. De binnendeuren zijn van  . Het dak is mat wit geschilderd. Boven de banken zijn de bagagenetten van gevlochten koord geplaatst. De matrassen zijn van schuimrubber. Boven de bedden is een leeslampje met schakelaar. Dit lampje is te gebruiken wanneer de nachtverlichting is ingeschakeld. Bij de ombouw tussen 1971 en 1973 worden de rijtuigen voorzien Bordeauxrood leerdoek op de banken.

Aan de uiteinden van het rijtuig bevinden zich de toegangsdeuren tot het rijtuig. Het balkon aan beide zijden geeft toegang tot het toilet en wasgelegenheid. Deze zijn van elkaar afgesloten. Beide ruimten beschikken over warm en koud water. Voor het warm water is elke wc ruimte voorzien van een boiler. In de wasgelegenheid is tevens een stopcontact geplaatst voor 220 Volt. Aan een zijde is ook de dienstafdeling opgenomen voor de treinbegeleider. Deze lag na de klapdeur die het balkon scheidt met de zijgang. Met een schuifdeur kon de dienstruimte worden afgesloten. In deze afdeling is een omroepinstallatie opgenomen, waarvan de luidsprekers in ieder compartiment en uiteinden van de gang zijn opgehangen. Tot het interieur van de dienstafdeling behoorde een kast voor lakenhoesjes/slopen, een kastje voor reisbescheiden van de passagiers (paspoorten en treinbiljetten), die aan de ligwagenconducteur in bewaring werden gegeven, een aan de zijwand bevestigd tafeltje en een klapstoeltje dat samen met een eveneens opklapbare ligbank de rustgelegenheid voor de ligwagenconducteur vormde. In deze afdeling was geen raam opgenomen. Een zijgang in het rijtuig geeft toegang tot de 10 coupés en verbindt de beide balkons met elkaar. Aan de zijgang zijde is de dienstafdeling herkenbaar aan de twee smalle ramen, waarvan er een ter hoogte van de wasgelegenheid was en de ander ter hoogte van de dienstafdeling. Een van de balkons is voorzien van een schakelpaneel achter een glazen deur.

Wanneer de rijtuigen als ligrijtuigen dienst deden, moest de begeleider alle zitplaatsen ombouwen. De bovenranden van de houten frames, waar de zittingen op rustten, werden omgeklapt, waardoor de zittingen horizontaal gepositioneerd werden. Op deze manier ontstonden de onderste bedden. De rug kussens werden horizontaal gedraaid en neergelegd op steunen. Op deze manier werden de middelste bedden gevormd. Boven de rugleuningen zijn de bovenste bedden verticaal opgeklapt en in het tussenschot verborgen. Door middel van scharnieren kunnen deze bedden horizontaal geklapt worden. Ook deze bedden rusten op steunen. Een ladder van aluminium zorgde er voor dat de middelste en bovenste bedden bereikbaar zijn. Tussen het middenbed, het bovenbed en het plafond werden kunstleren riemen vastgeklikt. Deze moesten voorkomen dat passagiers uit hun bed zouden vallen. Onder een bank waren de bruine dekens (met knopen, om lakenhoesjes aan te bevestigen) en schuimrubber kussens (40 x 30 cm) opgeborgen in een dekenkist. Onder de andere bank kon de bagage worden opgeborgen. Boven de rugleuningen zijn bagagerekken van aluminium aangebracht, maar wanneer het rijtuig dienst deed als ligrijtuig, hadden deze geen functie. Boven de coupédeur was eveneens ruimte om bagage op te bergen.


= '''Inzet''' =

Op 1 juni 1958 komen de eerste rijtuigen in dienst. Zij zijn te zien in de treinen van Hoek van Holland naar Kopenhagen (Nord-West Express), München (D 307/D 308) en Salzburg (Austria Express). Omdat er nog niet voldoende rijtuigen zijn afgeleverd, worden in de dagtreinen rijtuigen tweede klas Plan D ingezet. Vanaf juli 1958 worden de rijtuigen ingezet in de trein van Amsterdam naar Rome/Ventimiglia (D 67/D 68 Rivièra Expres). Met de aflevering van meer rijtuigen, komen ook bestemmingen in Hongarije, Italië (Holland Italië expres tot Milaan), Polen en Zwitserland voor in de te rijden treinen.

In de jaren 60 reden de rijtuigen in de reguliere dienst naar Chur en Milaan (D 107/D 108 Holland-Italië Express). De D 171/D 172 Nord-West Express kreeg Stockholm als eindpunt in plaats van Kopenhagen. Het rijtuig werd op dit traject twee keer overgevaren: van Puttgarden naar Rødby en van Helsingør naar Helsingborg. De rijtuigen reden daarnaast regelmatig als extra rijtuig in de reguliere dienst of in extra treinen. Zo reed een extra rijtuig van [[Nijmegen]] naar Salzburg (tussen Nijmegen en Krefeld achter een DB-stoomlocomotief). Ook gaan de rijtuigen rijden met de vakantietreinen in zomer en winter. Zo waren zij te zien in de Bergland Express en Hotelplan treinen.


Op 31 mei 1970 gaat de [[dienstregeling 1970/1971]] van start, oftewel het programma 'Spoorslag '70'. De NS besluit om de rijtuigen terug te trekken als ligrijtuig in het internationale verkeer. Het comfort van de rijtuigen was een stuk lager dan dat van vergelijkbare rijtuigen van de Franse en Duitse spoorwegen. Ook het feit dat er maar 60 van de 80 plaatsen verkocht worden als slaapplaats speelde mee met deze beslissing. In de winter van 1970/1971 worden  rijtuigen ingezet tussen diesellocomotieven van de serie 2200 in Friesland, Groningen en Overijssel. De geplande energiewagens voor de aangepaste rijtuigen Plan E zijn nog niet beschikbaar, zodat er wordt terug gevallen op oudere rijtuigen van de typen Plan D, Plan K en Plan N. Deze oude rijtuigen kunnen nog met stoom worden verwarmd. Van de Franse spoorwegen SNCF worden een aantal stoomverwarmingswagens gehuurd, om voor de rijtuigen te verwarmen. Er rijden drie composities achter de diesellocomotieven. Deze zijn te vinden in de serie 7900 tussen [[Zwolle]] en [[Enschede]], in de serie 8300/8600 tussen [[Groningen]] en [[Leeuwarden]] en in de serie 8800 tussen Groningen en [[Delfzijl]]. Vanaf januari 1971 worden de eerste rijtuigen alweer vervangen door Plan E en vanaf maart 1971 zijn alle oude rijtuigen vervangen door rijtuigen Plan E. 

In de [[dienstregeling 1971/1972]] begint de terugtrekking van de ligrijtuigen uit de buitenlandse dienst. De rijtuigen worden gereviseerd en verbouwd tot zitrijtuig. Na aflevering als zitrijtuig worden de rijtuigen ingezet in het binnenlands verkeer. De eerste rijtuigen worden ook ingezet naar België. Vanaf 22 september 1971 worden de rijtuigen ingezet in treinen naar Keulen op de buurlandverbinding [[Rotterdam Centraal|Rotterdam]] - Keulen via [[Eindhoven]] en [[Venlo]] in de series 1900/9900. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K en vervangen Duitse rijtuigen. Voor deze diensten zijn er 20 rijtuigen nodig. De NS huurt in Duitsland of in Frankrijk slaaprijtuigen die een hoger comfort kennen dan de Plan N rijtuigen. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee.

De [[dienstregeling 1972/1973]] heeft 2 diensten voor de 24 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Rotterdam naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

De [[dienstregeling 1973/1974]] heeft 2 diensten voor de 24 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Rotterdam naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

De [[dienstregeling 1974/1975]], welke op 26 mei 1974 begon, heeft  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Rotterdam naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat vanaf het voorjaar van 1975 rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

In de [[dienstregeling 1975/1976]] zijn er  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . De treinserie  krijgt Den Haag CS als beginpunt in plaats van Rotterdam CS. Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

De [[dienstregeling 1976/1977]] heeft  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

Met ingang van de [[dienstregeling 1977/1978]] op 22 mei 1977 zijn er  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

Met ingang van de [[dienstregeling 1978/1979]] op 28 mei 1978 zijn er  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. Er vindt daarnaast een uitbreiding van de inzet plaats. In de zomerdienst van 1978 rijdt een rijtuig mee als versterkingsrijtuig in de treinen 297/296 van Amsterdam via Maastricht en Luik naar Luxemburg.

De [[dienstregeling 1979/1980]] heeft  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series  van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Met deze rijtuigen worden 9 stammen geformeerd. De inzet in de treinen 297/296 van Amsterdam via Maastricht en Luik naar Luxemburg keert niet terug. De overige diensten zijn bestemd voor onderhoud en reserve. In hun dienst als reserve worden de rijtuigen ingezet in binnenlandse treinen.

De [[dienstregeling 1980/1981]] heeft  diensten voor de 23 rijtuigen in omloopgroep . Er zijn 20 diensten gesteld voor de series 1500/2500 van Den Haag naar Eindhoven/Keulen. Zij rijden hier samen met twee rijtuigen Plan K. Voor het vervoeren van bagage rijdt in deze treinen een vooroorlogse Stalen D mee. Vanwege ouderdom waren niet altijd genoeg rijtuigen Plan K en Plan N beschikbaar, zodat rijtuigen door de DB worden ingezet als reserve. Vanaf oktober 1980 worden de oude rijtuigen vervangen door de nieuwe rijtuigen [[ICR - Rijtuigen ICR(m) (InterCity Rijtuig)|ICR]]. Per 23 november 1980 wordt een compositie rijtuigen Plan K en Plan N vervangen in de omloop door de nieuwe rijtuigen ICR. Er rijden dan nog zes stammen van rijtuigen Plan K en Plan N tussen Den Haag en Keulen. Per 15 januari 1981 zijn er in totaal  rijtuigen Plan N nodig voor het samenstellen van een trein van 10 rijtuigen voor proefritten met de nieuwe locomotieven van de serie 1600. Per 18 januari 1981 wordt de inzet weer verlaagd. Er rijden dan nog vier stammen met rijtuigen Plan K en Plan N tussen Den Haag en Keulen. Per 8 maart 1981 is er nog slechts 1 compositie gesteld van oude rijtuigen tussen Den Haag en Keulen. Hiermee zijn er nog 8 van de 20 rijtuigen opgenomen in de omloop. De overige rijtuigen zijn beschikbaar voor proefritten met de locomotieven van de serie 1600. Voor de instructie zijn twee stammen van 5 rijtuigen samengesteld. Er is één stam die vanuit de Watergraafsmeer wordt ingezet. Deze bestaat uit de rijtuigen AB 38-40 153, AB 38-40 157, AB 38-40 175, B 20-30 001 en B 20-30 031. In het zuiden wordt gebruikt gemaakt van een stam rijtuigen, bestaande uit de rijtuigen AB 38-40 158, AB 38-40 162, AB 38-40 171, AB 38-40 176 en AB 38-40 178. Deze rijtuigen zijn voorzien van de aanduiding MW. Als belasting voor de proefritten van de locomotieven serie 1600 wordt gebruik gemaakt van de rijtuigen P 00-37 039, P 00-37 040, AB 38-40 184, AB 38-40 185, B 20-30 012, B 20-30 013, B 20-30 017, B 20-30 021 en B 20-30 025. Per 12 april 1981 zijn er nog maar 4 rijtuigen Plan N nodig voor het rijden van de buurlandtreinen.

De [[dienstregeling 1981/1982]] heeft geen diensten voor de rijtuigen in omloopgroep . Door de instroom van de nieuwe rijtuigen ICR worden de oude rijtuigen overbodig. De rijtuigen kunnen echter nog niet gemist worden. Zo wordt tot 7 juni 1981 rijtuig B 20-30 003 nog ingezet in de serie 1600 tussen Amsterdam CS en Enschede. Het rijtuig B 20-30 026 wordt ingezet in de series 800/900 tussen Zandvoort en Limburg. Dit rijtuig doet dienst tot 24 juni 1981.
Op 12 december 1981 wordt er samen met [[1000 - Elektrische locomotieven serie 1000|locomotief 1001]] een afscheidsrit gereden. Deze rit is door de NVBS georganiseerd als afscheid van de locomotieven serie 1000. In deze trein rijden 5 rijtuigen Plan N mee, waar gerekend was op Plan K. De rijtuigen in deze trein zijn de B 20-37 008, B 20-37 014, B 20-37 018, B 20-37 020 en B 20-37 022. De rit ging van Utrecht Centraal naar Barneveld Centrum. Hier werd kop gemaakt en terug gereden naar Amersfoort, Baarn en Hilversum. In Hilversum werd weer kop gemaakt en richting het Spoorwegmuseum gereden. Te Utrecht Lunetten stond de nieuwe locomotief 1618 te wachten om te poseren naast de 1001. Na dit fotomoment werd de 1001 aan de andere kant van de trein geplaatst en terug gereden naar Utrecht Centraal.

De [[dienstregeling 1982/1983]] heeft  diensten voor de  rijtuigen in omloopgroep .
Vanwege een tekort aan materieel door de afvoer van de [[Mat'46 - Treinstellen Materieel 1946 (Muizenneus)|treinstellen Materieel’46]] en de vertraagde instroom van nieuw materieel ([[DDM-1 - Rijtuigen DDM-1 (DubbelDeksMaterieel)|rijtuigen DDM-1]], rijtuigen ICR en [[ICM(m) (InterCity Materieel)|treinstellen ICM]]) worden vanaf april 1982 in totaal 11 rijtuigen weer opnieuw in dienst gesteld. Naast deze 11 rijtuigen komen ook 14 rijtuigen Plan K terug in dienst. De nieuwe locomotieven [[1600 - Elektrische locomotieven serie 1600|serie 1600]] waren beschikbaar om deze oude rijtuigen te trekken. De rijtuigen doen dienst in de spitstreinen in Noord Holland, samen met rijtuigen van [[E - Rijtuigen Plan E|Plan E]], Plan K en [[W - Rijtuigen Plan W|Plan W]]. De spitstreinen rijden tussen Amsterdam en Schagen. De rijtuigen zijn ook te zien in de treinen tussen Rotterdam en Eindhoven en in de stoptreinen tussen Utrecht en [[Horst-Sevenum]]. In enkele treinen doen ook de nieuwe ICR rijtuigen dienst. Daarnaast dienen zij als versterkingsrijtuigen in de series 4300/4600 tussen Zwolle en Roosendaal/Vlissingen. 

De [[dienstregeling 1983/1984]] is het laatste jaar voor de rijtuigen. Er zijn  diensten voor de rijtuigen in omloopgroep . Zij zijn samen met rijtuigen Plan E, Plan K en Plan W te zien in enkele spitstreinen in Noord-Holland. Hier zijn  rijtuigen te vinden.

1984 wordt het laatste jaar dat de rijtuigen ingezet gaan worden. Er is inmiddels voldoende nieuw materieel ingestroomd in de vorm van treinstellen ICM, rijtuigen ICR en verlengde [[SGM - Treinstellen type SGM|treinstellen SGM]]. Eind mei 1984 gaan de laatste rijtuigen aan de kant. 

De [[dienstregeling 1984/1985]] laat alleen nog een inzet zien van de tot remrijtuigen verbouwde rijtuigen. Per 22 juni 1984 werden de rijtuigen B 20-37 006 en B 20-37 016 ingezet als remrijtuigen bij slooptransporten van treinstellen Materieel'46 en dieseltreinstellen [[DE - Treinstellen DE (Blauwe Engel)|DE-I en DE-II]]. Zij werden hiervoor vernummerd in 975 1 515 en 975 1 516. Zij vervingen hiermee de [[Bagagerijtuigen DIV en DV (Stalen D)|Stalen D's]], die in mei 1984 bij een oefening van militairen te Harderwijk ernstig beschadigt raakten. Door het gebruik van deze rijtuigen wordt voorkomen dat de trein alleen door de locomotief moet worden geremd. Hierdoor kan een zeer lange remweg worden verkregen, ondanks de lage snelheid van een dergelijk transport. Naast te slopen materieel, worden de rijtuigen ook gezien in treinen met museummaterieel. In 1986 wordt de rijtuigen gebruikt voor het overbrengen van materieel van de STIBANS. De ElD 252 en HSM D 1920 worden van Beverwijk naar Roosendaal overgebracht. Tot eind 1987 hebben de rijtuigen dienst gedaan als remrijtuig, alvorens in 1988 respectievelijk 1990 gesloopt te worden. 


== '''Onderhoud''' ==

De rijtuigen komen na hun aflevering in dienst in de [[Onderhoudsbedrijf Amsterdam Zaanstraat|Amsterdamse werkplaats Zaanstraat]].


== '''Inzet per dienstregeling jaar''' ==

De inzet per dienstregeling jaar in de serie en eventuele bijzonderheden: 

* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1970/1971|1970/1971]]:''' 
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1971/1972|1971/1972]]:''' 1900, 2500, 9900
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1972/1973|1972/1973]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1973/1974|1973/1974]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1974/1975|1974/1975]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1975/1976|1975/1976]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1976/1977|1976/1977]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1977/1978|1977/1978]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1978/1979|1978/1979]]:''' D200, 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1979/1980|1979/1980]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1980/1981|1980/1981]]:''' 2500
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1981/1982|1981/1982]]:''' 
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1982/1983|1982/1983]]:''' 
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1983/1984|1983/1984]]:''' 9600
* '''[[Overzicht gebruikte treinnummers in 1984/1985|1984/1985]]:''' 


= '''Revisie''' =

Rond 1966 wordt de eerste revisie aan de rijtuigen uitgevoerd. Hierbij werden onder andere de ventilatie en verwarming aangepast/verbeterd. Ter verhoging van het slaapcomfort werd groene leerdoek op de zittingen vervangen door deels groen leerdoek en bruine stof. Op de klapdeuren in de zijgang bij de balkons werd een aluminium bord aangebracht waarop de tekst “Liegewagen Couchettes” stond. 


Bij de revisie die tussen 1971 en 1973 wordt uitgevoerd, worden de rijtuigen ingrijpend gewijzigd. De rijtuigen gaan vanaf dan niet meer dienst doen als ligrijtuig, maar als zitrijtuig. De bovenste bedden worden hierbij uit de coupés verwijderd. De middelste bedden worden vervangen door een normale rugleuning. De zitbanken worden vernieuwd en voorzien van rode skai bekleding. De rugleuningen en zittingen worden vastgezet. De opklapbare bagagerekken worden vastgemaakt. De uitschuifbare tafels worden vervagen door vaste tafels. De coupédeuren kunnen niet meer vergrendeld worden. Het paneel boven de deuren met de nachtverlichting wordt verwijderd. De aanwezige stopcontacten worden verwijderd. De wasgelegenheden die aan weerszijden van het rijtuig zijn geplaatst, worden afgesloten, evenals de ruimte voor de treinbegeleider en een toilet. Vanwege de afschaffing van de stoomtractie in Duitsland, wordt bij deze revisie ook de stoomverwarming verwijderd door het afnemen van kranen en slangen. Deze verbouwing is mogelijk doordat bij de Deutsche Bundesbahn een serie van 25 nieuwe zit-slaaprijtuigen van het type Bcm worden afgeleverd. De nieuwe rijtuigen worden ingezet in een rijtuigpool, waarin ook de NS deelneemt.

Voor de revisiebeurt vanaf 1975 is op 15 juli 1975 de B 20-30 015 binnen genomen in de Haarlemse werkplaats. Het rijtuig wordt in een aantal coupés voorzien van tussenschotten bekleed met kunststofplaten en zijn de bagagerekken boven de ramen weggehaald. Aan de gangzijde zijn de rolgordijnen verwijderd. De binnenwanden en schuifdeuren zijn voorzien van nieuw plakdoek. De andere coupés worden niet op deze manier behandeld, maar volgens de normale revisie standaarden zonder vernieuwingen. Uiteindelijk wordt besloten om de rijtuigen deels op te knappen, zonder veel geld te investeren in de rijtuigen. De geplande afvoer van de rijtuigen ligt op 1980. De wanden van de coupés worden voorzien van kunststof platen met daarop een houtwerk motief. Op deze platen zijn afbeeldingen van kunst en spiegels opgehangen. 

Bij de opknapbeurt die in 1982/1983 wordt gegeven, is niet echt een revisie. Deze opknapbeurt wordt aangeduid als H6. De opknapbeurt is bedoeld om de rijtuigen weer op de baan te krijgen als gevolg van een tekort aan materieel. Omdat de rijtuigen alleen in de binnenlandse dienst worden ingezet, zal ook het aantal verwarmingsmogelijkheden beperkt worden tot alleen de Nederlandse, dat wil zeggen 1.500 Volt gelijkstroom. De apparatuur voor de stoomverwarming en de apparatuur voor de overige spanningen wordt verwijderd. Er worden 11 rijtuigen opgeknapt en in dienst gesteld. Het zijn de B 20-30 002, B 20-30 003, B 20-30 006, B 20-30 007, B 20-30 008, B 20-30 014, B 20-30 015, B 20-30 016, B 20-30 021, B 20-30 023 en B 20-30 031. De rijtuigen kunnen na deze opknapbeurt weer 3 jaar ingezet worden. De draaistellen krijgen een revisie zodat zij weer een miljoen kilometer kunnen afleggen. De rijtuigen B 20-30 001, B 20-30 013, B 20-30 017, B 20-30 016, B 20-30 021, B 20-30 022, B 20-30 025 en B 20-30 026 zijn aangewezen voor het leveren van onderdelen. Het rijtuig B 20-30 012 is als reserve aangewezen.

De rijtuigen B 20-37 006 en B 20-37 016 krijgen in juni 1984 nogmaals een revisie, waarbij de nadruk ligt op het remwerk. De twee rijtuigen zullen ingezet gaan worden als remrijtuigen voor te slopen materieel dat niet meer zelfstandig kan remmen.


= '''Bijzondere uitvoeringen''' =

[[Bestand:Proef-drst.Bc7025.png|200px|thumb|right|''Proefdraaistel''<br><small><small>Werkspoor</small></small>]]
* Rijtuig Bc 7025 heeft na zijn aflevering in 1958 enkele maanden rond gereden met nieuwe draaistellen voor nog te bouwen Plan O rijtuigen. De rijtuigen zijn echter nooit gebouwd en de draaistellen werden in 195 vervangen door normale draaistellen van het type C. De twee proefdraaistellen zijn aangepast voor gebruik onder de treinstellen Plan U.
* Na hun afvoer in mei 1984, zijn de rijtuigen B 20-37 006 en B 20-37 016 vanaf juni 1984 gebruikt als remrijtuigen bij slooptransporten. De rijtuigen werden hierbij vernummerd naar 97-51 515 en 97-51 516. De ramen en rijtuigovergangen van de rijtuigen werden in 1987 dicht gelast, als gevolg van problemen rondom asbest. {{Clearboth}} 


= '''Wijzigingen''' =

* Vanaf 1969 worden de rijtuigen voorzien van UIC nummering in de serie Bc 50-40 001 - Bc 50-40 031. Ook krijgen de rijtuigen het nieuwe NS logo opgeplakt, dat in het wit is uitgevoerd.
* Bij de revisie, welke vanaf 1971 wordt gegeven aan de rijtuigen, worden de rijtuigen verbouwd tot zitrijtuig. Hierbij worden de bovenbedden verwijderd en de onderste bedden worden ingericht als normale zitplaatsen. Deze worden bekleed met Bordeaux rood leerdoek. De middelste bedden worden ingericht als rug kussen. De naast de bedden geplaatste stopcontacten worden verwijderd. De wasgelegenheden en de afdeling van de treinbegeleider worden afgesloten. Door het afsluiten van de afdeling van de treinafdeling vervalt ook de omroepinstallatie.
* In 1977 worden de deuren elektrisch beveiligd, zodat deze tijdens de rit niet meer te openen zijn. Dit is alleen nog mogelijk bij snelheden lager dan 5 kilometer per uur. De voorbereidende werkzaamheden zijn hiervoor tijdens de revisie vanaf 1975 van de rijtuigen uitgevoerd.
* In 1985 is er sprake geweest om de rijtuigen B 20-37 003 en B 20-37 021 te verbouwen als verblijfswagen voor de beide ongevallenkranen. Begin 1988 werd duidelijk dat deze verbouwing niet door zou gaan. De rijtuigen zijn hierop alsnog naar de sloper overgebracht.


= '''Vernummeringen''' =

De rijtuigen worden in 1969 voor het eerst vernummerd. Zij verliezen hun korte, viercijferig nummer ten gunste van het twaalfcijferige UIC nummer. Zij krijgen daarbij nummers in de serie Bc 51 84 50-40 001 - Bc 51 84 50-40 031 toegewezen. De nummers eindigend op 09/10, 19/20 en 29/30 worden overgeslagen.

Twee jaar later vond de volgende vernummering plaats, toen de rijtuigen werden verbouwd tot zitrijtuig in de periode 1971 - 1973. Hierbij veranderde het tweede cijfer van een 1 naar een 0. Tevens veranderde de cijfers in de groepen 5 en 6 en groep 7 en 8. De cijfers in groep 7 en 8 wijzigen omdat de stoomverwarming komt te vervallen. De rijtuigen kwamen daarop terecht in de serie B 50 84 20-30 001 - B 50 84 20-30 031. Rijtuig Bc 50-40 027 werd niet vernummerd, omdat rijtuig al in februari 1971 terzijde was gesteld. Rijtuig Bc 50-40 006 werd als eerste van deze serie in revisie genomen. Na verbouwing en aflevering is het rijtuig vernummerd in B 20-30 006.

Een groep van 11 rijtuigen van wordt in de jaren 1982/1983 nogmaals vernummerd. Deze rijtuigen zullen nog maximaal twee jaar in dienst blijven om te kunnen voorzien in de grote behoefte aan materieel. De vernummering houdt verband met een wijziging in de verwarmingsmogelijkheden. De rijtuigen zullen alleen nog maar in Nederland worden ingezet, dus kunnen de andere mogelijkheden vervallen. De nieuwe nummers worden aan de rechterzijde van de rijtuigen geplaatst in plaats van het midden.

Twee rijtuigen worden na hun afvoer voor de laatste keer vernummerd. In 1984 worden deze rijtuigen aangewezen als remrijtuig bij slooptransporten.

{| class="wikitable" style="width:800px; font-size:85%; style="text-align:right;"
|-
! Oorspronkelijk nummer || Nummer vanaf 1969<br><small>invoering UIC nummering</small> || Nummer vanaf 1971<br><small>ombouw tot zitrijtuig</small> || Nummer vanaf 1982<br><small>wijziging verwarming</small> || Nummer vanaf 1982<br><small>als Dienstwagen</small> || Opmerkingen
|+  style="text-align:left;" | <big>Tabel: Vernummeringen</big>
|-
! Bc 7001 
| 51 84 50-40 001-6 || 50 84 20-30 001-6 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7002 
| 51 84 50-40 002-4 || 50 84 20-30 002-4 || 50 84 20-37 002-7 ||  → || 
|-
! Bc 7003 
| 51 84 50-40 003-2 || 50 84 20-30 003-2 || 50 84 20-37 003-5 ||  → || 
|-
! Bc 7004 
| 51 84 50-40 004-0 || 50 84 20-30 004-0 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7005 
| 51 84 50-40 005-7 || 50 84 20-30 005-7 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7006
| 51 84 50-40 006-5 || 50 84 20-30 006-5 || 50 84 20-37 006-8 || 80 84 975 1 515-1 || inzet als remrijtuig
|-
! Bc 7007 
| 51 84 50-40 007-3 || 50 84 20-30 007-3 || 50 84 20-37 007-6 ||  → || 
|-
! Bc 7008 
| 51 84 50-40 008-1 || 50 84 20-30 008-1 || 50 84 20-37 008-4 ||  → || 
|-
! Bc 7009 
| 51 84 50-40 011-5 || 50 84 20-30 011-5 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7010 
| 51 84 50-40 012-3 || 50 84 20-30 012-3 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7011 
| 51 84 50-40 013-1 || 50 84 20-30 013-1 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7012 
| 51 84 50-40 014-9 || 50 84 20-30 014-9 || 50 84 20-37 014-2 ||  → || 
|-
! Bc 7013 
| 51 84 50-40 015-6 || 50 84 20-30 015-6 || 50 84 20-37 015-9 ||  → || 
|-
! Bc 7014 
| 51 84 50-40 016-4 || 50 84 20-30 016-4 || 50 84 20-37 016-7 || 80 84 975 1 516-9 || inzet als remrijtuig
|-
! Bc 7015 
| 51 84 50-40 017-2 || 50 84 20-30 017-2 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7016 
| 51 84 50-40 018-0 || 50 84 20-30 018-0 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7017 
| 51 84 50-40 021-4 || 50 84 20-30 021-4 || 50 84 20-37 021-7 ||  → || 
|-
! Bc 7018
| 51 84 50-40 022-2 || 50 84 20-30 022-2 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7019 
| 51 84 50-40 023-0 || 50 84 20-30 023-0 || 50 84 20-37 023-3 ||  → || 
|-
! Bc 7020 
| 51 84 50-40 024-8 || 50 84 20-30 024-8 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7021 
| 51 84 50-40 025-5 || 50 84 20-30 025-5 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7022 
| 51 84 50-40 026-3 || 50 84 20-30 026-3 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7023 
| 51 84 50-40 027-1 ||  → ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7024 
| 51 84 50-40 028-9 || 50 84 20-30 028-9 ||  → ||  → || 
|-
! Bc 7025 
| 51 84 50-40 031-3 || 50 84 20-30 031-3 || 50 84 20-37 031-6 ||  → || 
|}


= '''Schadegevallen''' =


* Op 26 september 1970 raakt de '''Bc 50-40 027''' beschadigd bij een ongeval in Hamburg, Duitsland. In februari 1971 wordt het rijtuig afgevoerd en op 29 maart 1971 gesloopt.
* Op 9 juli 1973 raakt de '''B 20-30 011''' tamelijk beschadigd bij een zijdelingse aanrijding in Rotterdam. Dit gebeurde tijdens het rangeren. In de nacht van 20 op 21 juli 1973 werd het rijtuig van Rotterdam naar de werkplaats in Haarlem gesleept. Hier werd besloten om het rijtuig niet meer te herstellen, omdat de kosten op meer dan ƒ 150.000 werd geschat. In augustus 1973 vond de afvoer plaats en op 6 september 1973 wordt het rijtuig naar sloper Koek in Mijdrecht afgevoerd. Tussen 15 en 19 oktober 1973 werd het rijtuig gesloopt.
* Op  april 1978 raakt de '''B 20-30 026''' beschadigd bij een aanrijding. Op 27 april 1978 arriveert het rijtuig in de Haarlemse werkplaats. In het najaar van 1978 wordt begonnen met het herstellen van het rijtuig. De aflevering van het herstelde rijtuig vond plaats op 26 oktober 1978.
* Op  januari 1980 raakt de '''B 20-30 016''' beschadigd bij een aanrijding te . Het rijtuig wordt op 31 januari 1980 naar de Haarlemse werkplaats overgebracht. Het rijtuig wordt in eerste instantie op 27 augustus 1980 terzijde gesteld vanwege de naderende afvoer van alle rijtuigen Plan N. Door het verongelukken van rijtuig B 20-30 005 in Luxemburg wordt het rijtuig B 20-30 016 toch nog hersteld. Op  1980 is het rijtuig in de Haarlem binnen genomen voor het herstel van de opgelopen schade. De aflevering van het herstelde rijtuig is op 28 oktober 1980.
* Op 28 juni 1980 zijn de '''B 20-30 024''' en '''B 20-30 028''' betrokken bij een aanrijding op de Dijksgracht. Ook rijtuig AB 38-37 152 (Plan K) raakt hierbij betrokken. De rijtuigen worden op  1980 overgebracht naar de werkplaats Amsterdam Zaanstraat. De twee rijtuigen worden niet hersteld en op 27 augustus 1980 afgevoerd. Op 20 augustus 1980 is het rijtuig B 20-30-024 naar de Rietladen overgebracht.
* Op 25 juli 1980 raakt de '''B 20-30 005''' in Luxemburg ernstig beschadigd. Gezien de schade en de nog resterende levensduur wordt het rijtuig op 24 september 1980 terzijde gesteld en afgevoerd. 


= '''Afvoer''' =

Het eerste rijtuig dat wordt afgevoerd, is de Bc 50-40 027. Het rijtuig is beschadigd geraakt bij een ongeval in Hamburg. In februari 1971 wordt het rijtuig afgevoerd en een maand later gesloopt. Het tweede rijtuig wordt ook na schade afgevoerd. Het is de B 20-30 011, welke in juli 1973 schade op loopt in Rotterdam. 

De afvoer van de rijtuigen zal in 1980 gaan beginnen, als gevolg van de instroom van nieuw materieel. In 1980 worden een aantal rijtuigen afgevoerd, maar de grootschalige afvoer begint in 1981. In de zomer van 1980 zijn de rijtuigen B 20-37 005, B 20-37 024 en B 20-37 028 afgevoerd. De rijtuigen B 20-37 024 en B 20-37 028 zijn op 27 augustus 1980 officieel afgevoerd. De rijtuigen staan op dat moment bij de Amsterdamse werkplaats Zaanstraat. Ook het rijtuig B 20-37 016 is op 27 augustus 1980 afgevoerd, maar dit rijtuig is in de Haarlemse werkplaats in herstelling genomen en op 28 oktober 1980 afgeleverd. De in 1981 afgevoerde rijtuigen zullen niet direct gesloopt gaan worden, maar worden gebruikt voor proefritten met de nieuwe locomotieven van de serie 1600. Op 24 september 1980 is het beschadigde rijtuig B 20-30 005 afgevoerd uit het materieelpark. Op  oktober 1980 zijn de rijtuigen B 20-30 024 en B 20-30 028 van de Zaanstraat naar de Rietlanden overgebracht. De beide rijtuigen wachten hier op hun beurt om naar de Watergraafsmeer te worden overgebracht, waar zij geplukt zullen gaan worden van onderdelen. Rijtuig B 20-30 028 is op 24 november 1980 van de Rietlanden naar de Watergraafsmeer gebracht om geplukt te gaan worden van onderdelen.

Op 21 januari 1981 zijn de rijtuigen B 20-30 013, B 20-30 017, B 20-30 021, AB 38-40 184, AB 38-40 185, P 00-37 039 en P 00-37 040 van de Zaanstraat naar het emplacement nabij [[Tilburg West]] neer gezet. Vanuit  arriveren op  1981 de rijtuigen B 20-37 012 en B 20-37 025 bij de andere rijtuigen. De rijtuigen gaan gebruikt worden voor de proef- en instructieritten met de nieuwe locomotieven van de serie 1600. In februari 1981 is het rijtuig B 20-30 004 bij de Amsterdamse werkplaats terzijde gesteld. Na afloop van de instructieritten met de locomotieven van de serie 1600 worden twee stammen van 10 rijtuigen Plan K en Plan N aan de kant gezet. Een stam, bestaande uit de rijtuigen B 20-30 006, B 20-30 007, B 20-30 014, B 20-30 016, B 20-30 018, B 20-30 023, AB 38-40 165 en AB 38-40 182, staat bij de werkplaats Zaanstraat, terwijl de andere stam (B 20-30 008, B 20-30 022, AB 38-40 177 en AB 38-40 183) bij het voormalige rangeerterrein van Blerick staat. Op 5 juni 1981 zijn 10 rijtuigen Plan K en Plan N overgebracht van de Watergraafsmeer naar de Rietlanden. In Tilburg is de stam met de rijtuigen B 20-37 012, B 20-37 013, B 20-37 017, B 20-37 021, B 20-37 025, AB 38-40 184, AB 38-40 185, P 00-37 039 en P 00-37 040 neergezet na afloop van de proefritten. Daarnaast zijn er nog 5 rijtuigen in Maastricht achter gebleven. Op 25 juni 1981 zijn de rijtuigen B 20-30 003, B 20-30 006, B 20-30 007, B 20-30 008, B 20-30 014, B 20-30 016, B 20-30 018, B 20-30 022, B 20-30 023, AB 38-40 156, AB 38-40 165, AB 38-40 177, AB 38-40 182 en AB 38-40 183 gebruikt voor een rit van Utrecht naar Arnhem en weer terug. Op 26 juni 1981 zijn de rijtuigen vanuit Utrecht naar de Rietlanden overgebracht. Op 30 juni 1981 zijn de 14 rijtuigen die op de Rietlanden stonden naar Blerick overgebracht door de 1612. De rijtuigen B 20-30 001, B 20-30 004, B 20-30 026, B 20-30 031, AB 38-40 153, AB 38-40 157, AB 38-40 173 en AB 38-40 186 zijn op  juni 1981 van de Zaanstraat naar de Watergraafsmeer overgebracht. In de nacht van 30 juni 1981 op 1 juli 1981 zijn de rijtuigen B 20-30 002, B 20-30 015 en AB 38-40 171 per goederentrein overgebracht van de Rietlanden naar Blerick. Op 1 juli 1981 vindt er een uitgebreid rangeerproces plaats met diverse rijtuigen tussen de Watergraafsmeer en de Rietlanden. Aan het einde van de dag staan de rijtuigen AB 38-40 161, AB 38-40 164, AB 38-40 186, B 20-30 001 en B 20-30 031 op de Watergraafsmeer. Op de Rietlanden staan de rijtuigen B 20-30 004, AB 38-40 151, AB 38-40 153, AB 38-40 155, AB 38-40 157, AB 38-40 158, AB 38-40 162, AB 38-40 163, AB 38-40 165, AB 38-40 168, AB 38-40 172, AB 38-40 173, AB 38-40 174, AB 38-40 175, AB 38-40 176, AB 38-40 178, AB 38-40 181 en AB 38-40 182 en in Blerick staan de rijtuigen B 20-30 002, B 20-30 003, B 20-30 006, B 20-30 007, B 20-30 008, B 20-30 014, B 20-30 015, B 20-30 016, B 20-30 018, B 20-30 022, B 20-30 023, AB 38-40 156, AB 38-40 171, AB 38-40 177 en AB 38-40 183. Op  juli 1981 zijn de rijtuigen B 20-37 012, B 20-30 013, B 20-30 017, B 20-30 021, B 20-37 025, AB 38-40 184, AB 38-40 185, P 00-37 039 en P 00-37 040 vanuit Tilburg naar de Zaanstraat overgebracht voor onderhoud. In de Zaanstraat kwam men er achter dat dit maar 9 rijtuigen waren in plaats van de gedachte 10. Op  juli 1981 is het rijtuig AB 38-40 161 van de Watergraafsmeer naar de Zaanstraat overgebracht en aan deze 9 rijtuigen gekoppeld. Op 7 juli 1981 worden de rijtuigen B 20-30 005 en B 20-30 024 samen met de rijtuigen Plan K AB 38-30 152 en Stalen D 95-40 017 van de Rietlanden naar de Watergraafsmeer overgebracht. Op 8 juli 1981 wordt het rijtuig B 20-30 005 naar  overgebracht. In de Zaanstraat worden de 10 rijtuigen uit Tilburg voorzien van het opschrift MW en op 16 juli 1981 zijn de 10 rijtuigen na het onderhoud overgebracht naar de Rietlanden.




Aanvankelijk zag het er naar uit dat de rijtuigen aan het eind van 1981 afgevoerd zouden worden. Op 12 december 1981 wordt er een afscheidsrit gereden met 5 rijtuigen en locomotief 1001. In 1982 komt een deel weer in dienst (B 20-30 002, B 20-30 003, B 20-30 006, B 20-30 007, B 20-30 008, B 20-30 014, B 20-30 015, B 20-30 016, B 20-30 021, B 20-30 023 en B 20-30 031) om het materieeltekort op te vangen. Voor het leveren van onderdelen aan deze 11 rijtuigen zijn er 7 rijtuigen aangewezen als onderdelenleverancier. Daarnaast is er nog een rijtuig aangewezen als reserve. In april 1982 wordt het plukrijtuig B 20-30 018 afgevoerd. gevolgd door de B 20-30 022 in juli 1982. In oktober 1982 zijn de rijtuigen B 20-30 001 en B 20-30 017 afgevoerd. In februari 1983 zijn de geplukte rijtuigen B 20-30 025 en B 20-30 026 afgevoerd. Het rijtuig B 20-30 012 dat aangewezen was als reserve, is in juni 1983 afgevoerd. 

In februari 1984 wordt begonnen met de afvoer van de opgeknapte rijtuigen. Als eerste worden de rijtuigen B 20-37 008 en B 20-37 014 afgevoerd. Eind mei 1984 worden de laatste rijtuigen aan de kant gezet. Twee rijtuigen worden vanaf juni 1984 gebruikt als remrijtuigen bij overbrengingen van sloopmaterieel. Dit zijn de 20-37 006 en 20-37 016. In april 1985 worden de rijtuigen B 20-37 002, B 20-37 003, B 20-37 007, B 20-37 015, B 20-37 021, B 20-37 023 en B 20-37 031 afgevoerd uit het materieelpark. De rijtuigen B 20-37 003 en B 20-37 021 zijn bedoeld om verbouwd te worden tot dienstwagen. Dit gaat uiteindelijk niet door. In mei 1985 worden de rijtuigen B 20-37 008 en B 20-37 014 afgevoerd. Op 5 november 1987 zijn de vier nog resterende rijtuigen gebruikt bij een rampenoefening in Enschede. Eind november 1987 zijn de B 20-37 003 en B 20-37 021 gebruikt bij een militaire oefening te Gilze Rijen. Hierbij raken zij zwaar beschadigd. Op  worden de rijtuigen naar Roosendaal gebracht.


== '''Sloop''' ==

Het eerste rijtuig dat wordt gesloopt, is de Bc 50-40 027. In september 1970 raakt het rijtuig onherstelbaar beschadigd in Duitsland en wordt in maart 1971 gesloopt. Het tweede rijtuig dat wordt gesloopt, is de in juli 1973 te Rotterdam beschadigde B 20-30 011. Op 6 september 1973 wordt het rijtuig naar sloper Koek overgebracht, waarna het rijtuig tussen 15 en 19 oktober 1973 is gesloopt.


Op 20 augustus 1980 wordt het beschadigde rijtuig B 20-30 024 van Amsterdam Zaanstraat naar de Rietlanden overgebracht. Op  mei 1981 is het rijtuig B 20-30 028 van de Watergraafsmeer overgebracht naar Uithoorn. Op 6 juni 1981 is het rijtuig B 20-30 028 te Uithoorn in brand gestoken door onverlaten. De restanten van het rijtuig zijn daarop naar Mijdrecht overgebracht. De B 20-30 024 gaat op 13 juli 1981 samen met de rijtuigen Plan K AB 38-30 152 en Stalen D 95-40 017 naar Nieuwersluis. Op 15 juli 1981 worden de drie rijtuigen naar Mijdrecht gebracht voor sloop.

In april 1982 is de B 20-30 004 naar de sloper overgebracht.

Op 13 januari 1988 komen de zwaar beschadigde rijtuigen B 20-37 003 en B 20-37 021 aan bij sloper Hollandia in de Westhaven. De rijtuigen zijn eind november 1987 gebruikt voor een militaire oefening. Na de inzet van de rijtuigen 975 1 515 en 975 1 516 als remrijtuig werden zij op 16 maart 1988 overgebracht naar sloper Hollandia in de Amsterdamse Westhaven. De 975 1 515 werd medio juli van dat jaar gesloopt. Toen kondigde de arbeidsinspectie een verbod af van het slopen van treinmaterieel met asbest. In de rijtuigen Plan N is asbest gebruikt in de verwarmingskoffers. De 975 1 516 werd hierop terug gestuurd naar de NS en pendelde steeds heen en weer tussen Roosendaal en Amsterdam. De NS wilde van het rijtuig af en de sloper weigerde het rijtuig aan te nemen, omdat het asbest niet verwijderd was. De STIBANS heeft getracht het rijtuig te bewaren, maar brandstichting op 8 april 1990 bezegelde het lot van het rijtuig en werd na het verwijderen van asbest te Haarlem op 14 december 1990 voor de laatste maal overgebracht naar Hollandia en nu voor de definitieve sloop.


== '''Museummaterieel''' ==

Van de 25 rijtuigen is geen enkel exemplaar bewaard gebleven, ondanks pogingen van de STIBANS om het voormalige rijtuig Bc 7014 te bewaren.


= '''Afleverdata''' =

De revisiegegevens voor de periode 1958 - 1970 zijn op dit moment niet bekend en daarom niet opgenomen in de onderstaande tabel.


{| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right;" 
! Nummer || Aflevering || In dienst || In revisie || Uit revisie || In revisie || Uit revisie || Opknapbeurt in (H6) || Opknapbeurt uit (H6) | Afvoer || Sloop(rit)
|+  style="text-align:left;" | <big>Tabel:&nbsp;Afleverdata</big>
! Bc 7001 
| 10 mei 1958 || mei 1958 || 29 februari 1972 || 12 april 1972 || 20 mei 1976 || 23 juli 1976 || → || → || 5 oktober 1982 || 11 november 1982
|-
! Bc 7002 
| 10 mei 1958 || mei 1958 || 11 januari 1972 || 10 maart 1972 || 26 maart 1976 || 31 mei 1976 || 20 september 1982 || 21 oktober 1982 || 3 juni 1984 || 6 juni 1985
|-
! Bc 7003 
| 1958 || 1958 || 11 juli 1972 || 30 augustus 1972 || 5 augustus 1976 || 29 september 1976 || 24 november 1982 || 4 januari 1983 || 3 juni 1984 || 13 januari 1988
|-
! Bc 7004 
| 1958 || 1958 || 13 juni 1972 || 24 juli 1972 || 16 maart 1976 || 12 mei 1976 || → || → || februari 1981 || 27 april 1982
|-
! Bc 7005 
| 1958 || 1958 || 29 maart 1972 || 12 mei 1972 || 8 juni 1976 || 4 augustus 1976 || → || → || 1980 || 8 juli 1981
|-
! Bc 7006 
| 1958 || 1958 || 21 april 1971 || 11 juni 1971 || 19 januari 1976 || 12 maart 1976 || 15 juli 1982 || 30 augustus 1982 || 3 juni 1984 || juli 1988
|-
! Bc 7007 
| 1958 || 1958 || 8 februari 1972 || 31 maart 1972 || 12 mei 1976 || 5 juli 1976 || 29 april 1982 || 14 juni 1982 || 3 juni 1984 || 12 juni 1985
|-
! Bc 7008 
| 1958 || 1958 || 22 november 1971 || 12 januari 1972 || 3 maart 1976 || 29 april 1976 || 6 augustus 1982 || 8 september 1982 || 10 februari 1984 || 5 december 1984
|-
! Bc 7009 
| juli 1958 || 1958 || 4 november 1971 || 22 december 1971 || → || → || → || → || augustus 1973 || 19 oktober 1973
|-
! Bc 7010 
| juli 1958 || 1958 || 23 oktober 1972 || 7 december 1972 || 22 september 1976 || 16 november 1976 || → || → || 13 juni 1983 || 21 juli 1983
|-
! Bc 7011 
| 1958 || 1958 || 18 mei 1971 || 30 juni 1971 || 4 februari 1976 || 19 maart 1976 || → || → || 21 juni 1982 || 11 juli 1982
|-
! Bc 7012 
| 1958 || 1958 || 17 april 1972 || 8 juni 1972 || 9 juli 1976 || 23 augustus 1976 || 19 augustus 1982 || 23 september 1982 || 10 februari 1984 || 5 december 1984
|-
! Bc 7013 
| 1958 || 1958 || 13 oktober 1971 || 25 november 1971 || 15 juli 1975 || 13 november 1975 || 20 oktober 1982 || 26 november 1982 || 3 juni 1984 || 6 juni 1985
|-
! Bc 7014 
| 1958 || 1958 || 6 oktober 1972 || 27 november 1972 || 1 september 1976 || 26 oktober 1976 || 16 juni 1982 || 22 juli 1982 || 3 juni 1984 || 14 december 1990
|-
! Bc 7015 
| 1958 || 1958 || 31 mei 1972 || 30 juni 1972 || 28 juni 1976 || 27 augustus 1976 || → || → || 5 oktober 1982 || november 1982
|-
! Bc 7016 
| 1958 || 1958 || 17 september 1971 || 22 oktober 1971 || 24 februari 1976 || 22 april 1976 || → || → || 28 april 1982 || 23 april 1982
|-
! Bc 7017 
| 1958 || 1958 || 15 december 1971 || 18 februari 1972 || 29 april 1976 || 24 juni 1976 || 8 november 1982 || 10 december 1982 || 3 juni 1984 || 13 januari 1988
|-
! Bc 7018 
| 1958 || 1958 || 30 augustus 1971 || 24 september 1971 || 11 februari 1976 || 5 april 1976 || → || → || 20 juli 1982 || 24 november 1982
|-
! Bc 7019 
| 1958 || 1958 || 8 mei 1972 || 27 juni 1972 || 21 juli 1976 || 8 september 1976 || 4 december 1981 || 2 april 1982 || 3 juni 1984 || 11 juni 1985
|-
! Bc 7020 
| 1958 || 1958 || 21 september 1972 || 3 november 1972 || 29 september 1976 || 17 november 1976 || → || → || 27 augustus 1980 || 15 juli 1981
|-
! Bc 7021 
| 1958 || 1958 || 21 augustus 1972 || 20 oktober 1972 || 24 augustus 1976 || 15 oktober 1976 || → || → || 10 februari 1983 || 8 februari 1983
|-
! Bc 7022 
| 1958 ||  || 3 november 1972 || 29 december 1972 || 4 oktober 1976 || 1 december 1976 || → || → || 10 februari 1983 || 8 februari 1983
|-
! Bc 7023 
| 1958 || 1958 || → || → || → || → || → || → || februari 1971 || 29 maart 1971
|-
! Bc 7024 
| 1958 || januari 1959 || 18 augustus 1972 || 26 september 1972 || 11 augustus 1976 || 29 september 1976 || → || → || 27 augustus 1980 || 6 juni 1981
|-
! Bc 7025 
| 13 december 1958 || 1958 || 13 januari 1972 || 22 maart 1972 || 12 april 1976 || 9 juni 1976 || 15 maart 1982 || 4 mei 1982 || 3 juni 1984 || 12 juni 1985
|}

{| class="toccolours" style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; width:100%;"
|
<big><big>'''Bronnen, Referenties en/of Voetnoten'''</big></big>
* '''Flashback Buurlandtreinen Den Haag / Eindhoven – Keulen''' - {{Sc|P. Gootzen}} - ''Maandblad: Railmagazine, 43e jaargang - oktober 2021 nummer 388 Blz: 40-44'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489
* '''De rijtuigen Plan N (1) <small>Inzet bij NS tussen slapen en slopen</small>''' - {{Sc|W. Hoekema}} - ''Maandblad: Railmagazine, 47e jaargang - mei 2025 nummer 424 Blz: 54-59'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489
* '''De rijtuigen Plan N (2) <small>Inzet bij NS tussen slapen en slopen</small>''' - {{Sc|W. Hoekema}} - ''Maandblad: Railmagazine, 47e jaargang - juni 2025 nummer 425 Blz: 38-44'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489
----
<references></references>
|}

{{Navigatie Rijtuigen}}

[[Categorie:Rijtuigen]]