Brontekst bekijken van Eindhoven Centraal

Eindhoven is een van de stations van Eindhoven. De verkorting van het station is [[Lijst van huidige spoorwegstations in Nederland‎|Ehv]].

= '''Geschiedenis''' =




Op 10 mei 1940 werd zo veel mogelijk elektrisch materieel overgebracht van Eindhoven naar Utrecht als gevolg van het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Met het ingaan van de [[dienstregeling 2020]] op 15 december 2019 wijzigt de naam van het station naar Eindhoven Centraal.


In 2020 wordt begonnen met het vernieuwen en vergroten van de opstelsporen van het station. De eerste fase bestaat uit de voorbereidingen voor de vervanging van 5 sporen richting de Fuutlaan. De tweede fase bestaat uit het vervangen van deze sporen en de aanleg van de serviceprovider voor het reinigen van de treinen. De derde fase bestaat uit het vervangen van de huidige 4 sporen aan de zuidzijde door 3 nieuwe sporen, met bredere serviceperrons. Van 29 tot 31 oktober 2021 zijn de nieuwe sporen en bovenleiding aangesloten op de bestaande infrastructuur en opgenomen in de beveiliging. Tussen 18 oktober 2021 en  november 2021 wordt een proef gehouden op spoor 4 met treinen naar Alkmaar met een aftelklok op de perronborden. Op deze klok wordt aangegeven hoe lang het duurt voor de betreffende trein aankomt. Dit systeem is vergelijkbaar bij de bus, metro en tram. Wanneer de proef een succes is, zal het op meer stations worden uitgerold.


== '''Eerste station''' ==

Het station is van het type [[derde klas van de Staatsspoorwegen]], naar een ontwerp van K. H. Brederode. Het station wordt op  1864 geopend. In 1885 wordt het station verbouwd, waarbij de twee zijvleugels worden vervangen door twee lange en brede vleugels. In 1912 gesloopt omdat het station niet meer voldeed.


== '''Tweede station''' ==

Ter vervanging van het oude stationsgebouw wordt door architect G.W. van Heukelom een nieuw station ontworpen. Het fundament van het oude station wordt gebruikt om het nieuwe te bouwen. Het middendeel bestaat uit twee verdiepingen en een puntdak. Aan weerszijden zijn twee vleugels, waarbij de linker groter is dan de rechter. In de linkervleugel zijn . In de rechtervleugel zijn . De ingang van het station is gelegen in een aparte aanbouw voor het hoge middendeel. De bouw van het gebouw start in 1909. Het station wordt op  1913 geopend. In 1915 worden de nieuwe perrons en perrongebouwen in gebruik genomen. Om de perrons te bereiken is een tunnel onder de sporen aangelegd. Op 19 september 1944 is het station beschadigd geraakt bij een bombardement van de Duitsers. In 1956 wordt het stationsgebouw gesloopt om plaats te maken voor het nieuwe stationsplein.


== '''Derde station''' ==

Op 3 december 1947 wordt begonnen met de verbouwing van het station. Het station wordt ontworpen door architect K. van Gaast. De zuidelijke gevel van het station bestaat grotendeels uit een glazen pui met aluminium skelet. De overige gevels van het gebouw worden opgetrokken uit beton en met gele verblendsteen bekleed. Het station wordt 46 meter lang, 31 meter breed en 11 meter hoog. Aan de voorzijde komt een luifel, ondersteund door 11 zuilen, met een terras. Hier komen vier sets van vier toegangsdeuren. Aan de linkerzijde zal boven de luifel in de glazen wand een uurwerk worden geplaatst. Op de begane grond is het plaatskaartenkantoor met de loketten. Een trap naar de eerste verdieping leidt naar de stationsrestauratie. Op de tweede verdieping zijn diverse kantoren. Het station krijgt drie perrons, waarvoor de tunneltrappen, stationstunnel, bagagetunnel met liften naar de perrons in 1953 klaar zijn. Niet alleen het station wordt verbouwd, maar ook het goederenstation en fractieterrein. De gemeente Eindhoven hervormt het stadscentrum en vervangt de overweg in de Fellenoord. Om dit mogelijk te maken worden de sporen opgehoogd en een tunnel onder de sporen aangelegd. De verhoogde sporen schuiven op ten noorden van het oude station. De werkzaamheden worden verdeelt in vijf perioden. De eerste twee perioden komen in 1951 gereed. In deze twee perioden is de baanverhoging tussen Eindhoven en Woensel opgenomen met de daarvoor nodige viaducten en tunnels. Het tractieterrein wordt in grote lijnen voltooid met een nieuwe watervoorziening en draaischijf. De sporen in de richting van Venlo en Weert worden verlegd. Voor de beveiliging van deze sporen komt het nieuwe seinhuis IV in dienst. De derde periode van werkzaamheden start in juli 1951. In deze periode worden de oude locomotiefloods en kolenpark afgebroken. De ruimte die vrij komt worden nieuwe sporen en wissels verhoogd aangelegd. Op 28 november 1953 worden de hoge sporen en het nieuwe emplacement in gebruik genomen. In het najaar van 1954 wordt begonnen met de bouw van het nieuwe station. Het nieuwe station wordt op augustus 1956 in gebruik genomen.

In mei 1970 wordt de nieuwe noordzijde van het station opgeleverd. Hier komt een nieuwe hal met plaatskaartenkantoor, dienstruimte, winkels, restaurant en fietsenstalling.

In 1991 wordt de noordzijde voorzien van een nieuw gebouw. Dit is ontworpen door J. Bak.

In maart 2013 wordt begonnen met de de aanleg van een nieuwe tunnel in de stationshal. Door de aanleg van de tunnel zullen niet alle perrons bereikbaar zijn. Op het voormalige postperron van de PTT wordt een noodperron aangelegd voor spoor 34. Vanaf dit spoor vertrekken sprinters van de serie 5200 en 6400. Met dit noodperron is het mogelijk om steeds twee sporen buiten dienst te houden en deze als kopsporen te gebruiken. Om het half jaar werd de spooropstelling gewijzigd. Als laatste zijn de sporen 6 en 7 weer in dienst gekomen. Medio maart 2015 is de tunnel onder de sporen in zijn geheel gegraven. Deze nieuwe tunnel is 13 meter breder dan de oude tunnel en zal onder meer horeca en winkels faciliteren. In de zomer van 2015 is de tunnel in ruwbouw gereed en wordt de tunnel geopend, zodat alle perronsporen weer te bereiken zijn. Het noodperron van spoor 34 is tegelijkertijd buiten dienst gesteld en kort daarna afgebroken. Op 22 november 2015 is de tunnel open gegaan voor reizigers. De oude tunnel wordt op dat moment gesloten en zal gerenoveerd gaan worden. In deze tunnel wordt plaats gemaakt voor nieuwe liften naar de perrons. Ook zullen er wachtruimtes in de tunnel gemaakt worden. Op het dak zullen in totaal 1.900 zonnepanelen worden aangelegd. Hiermee is het mogelijk voor het station om voor 60% in zijn energiebehoefte te voorzien. De opgewekte stroom wordt gebruikt voor de liften, roltrappen etc. Op 22 maart 2018 wordt na 5 jaar (ver)bouwen het station heropend.


== '''Laad- en losplaats''' ==

Rond 1915 is de laad- en losplaats vernieuwd. Er komen kantoren voor de douane en een goederenloods. Voor het rangeerwerk is een rangeerterrein aangelegd. 
In 1997 wordt de laad- en losplaats voor het laatst bediend.




* '''Postperron'''

Tegenover het station wordt in 197 begonnen met de bouw van een apart perron voor het vervoer van post. Aan dit perron worden speciale rolcontainers met postzakken in de trein gereden. Deze treinen bestaan uit een motorpostrijtuig met een aantal speciaal voor dit vervoer gebouwde wagons van het type Hbbkkss. Dit zogenoemde Expeditie Knooppunt zal als overslaglocatie gebruikt worden voor de post in deze regio. 

Op 28 mei 1979 is het postperron in gebruik genomen.  
Per 23 mei 1993 wordt het postperron van de PTT niet meer bediend. In 20 is het perron gesloopt.


== '''Locomotievendepot''' ==

Station Eindhoven kende een locomotievenloods. Deze wordt in 1914 gebouwd.

Als gevolg van oorlogshandelingen raakt de draaischijf beschadigd. Aan het begin van februari 1945 is de draaischijf weer hersteld. Hiermee zijn de 19 standen van de locomotievenloods weer bereikbaar, evenals de installatie om de stoomketels te kunnen wassen.

Op  worden geen diensten meer gesteld van uit het locomotievendepot. Er zijn tot dat moment nog slechts diensten gesteld vanuit het depot. 

In  wordt de locomotievenloods gesloopt.


''Mutaties''

Op 13 november 1922 arriveert de 3409 in Eindhoven na onderhoud te hebben gehad in de Haarlemse werkplaats.

In 1931 komt de fabrieksnieuwe 6312 in het depot. Op 27 oktober 1931 komt de fabrieksnieuwe 6321 in het depot via de Centrale Werkplaats in Tilburg.

Op 22 mei 1935 arriveert de 3708 vanuit het depot Utrecht in Eindhoven.

Op  januari 1936 arriveert de 3409 vanuit het depot Feijenoord. 

Op 10 juli 1937 arriveert de 6017 vanuit het depot Utrecht in Eindhoven. Op  arriveert de 4503 vanuit het depot  in Eindhoven. Op 6 oktober 1937 verhuist de 6017 naar het depot van Amsterdam CS.

Op  193 keert de 3409 weer terug naar Feijenoord. Op  augustus 1939 verhuist locomotief 3409 naar Roosendaal.

In oktober 1944 wordt de 4001 opgenomen in het bestand. Dit is een Belgische locomotief van het type G8.1, welke oorspronkelijk aan de Duitse spoorwegen is geleverd. Als herstelbetaling na de Eerste Wereldoorlog is de locomotief naar België gegaan. In juni 1945 krijgt deze 4001 het nummer 4208, omdat men denkt dat dit een locomotief van het type G8 is, de Baureihe 55. Al snel wordt de locomotief opgenomen in de juiste serie en krijgt het nummer 4349. Op 2 juli 1945 krijgt locomotief haar nummer 8338 terug. 

In december 1944 komen twee locomotieven van het type 1'D uit de serie 70800 - 70879, 77000 - 77509, 778610 - 79312 in het depot in dienst. Op 10 december 1944 zijn er zes van deze dergelijke locomotieven in dienst, voornamelijk voor het rijden van kolentreinen. In de week van 15 december 1944 arriveren nog eens 12 locomotieven 1'D uit het Belgische Mechelen. Een week later keren 4 locomotieven terug naar Mechelen. Half januari arriveren vier 1'D locomotieven in Eindhoven. Eind januari 1945 arriveert locomotief 9501 vanuit Nijmegen in Eindhoven. De locomotief raakt echter snel defect en wordt voor reparatie naar Maastricht gezonden. Twee Amerikaanse diesellocomotieven nemen het rangeerwerk tot maart 1945. Op dat moment komt de in Nijmegen herstelde 8715 naar Eindhoven voor rangeerwerk. In april 1945 arriveert een rangeerlocomotief type Ct van het Britse War Department in het depot. Op 10 juli 1945 gaan vier locomotieven 1'D naar Staatsmijn Emma, evenals een locomotief van het type Ct. Rond 17 juli 1945 arriveert de 4901 vanuit het depot van Maastricht in Eindhoven. Op 2 augustus 1945 gaat de locomotief 8338 naar Feijenoord. Eind 1945 zijn er in totaal 15 locomotieven 1'E opgeborgen in Eindhoven. Op 21 december 1945 komen deze 15 locomotieven in dienst als serie 5000. Rond 16 januari 1946 arriveert de 4906 vanuit de Tilburgse werkplaats in Eindhoven. Op 6 mei 1946 arriveren de 4903 en 4904 vanuit het depot Zwolle in Eindhoven. In  1946 arriveren  fabrieksnieuwe locomotieven van de serie 4000 () in het depot van Eindhoven. In het najaar van 1946 verhuzien de  locomotieven van de serie 4000 naar het depot van Amersfoort.

In 1947 worden de  locomotieven van de serie 4000 overgeheveld naar Amersfoort en Zwolle. Op 19 september 1947 worden de locomotieven 4904, 4905 en 4906 overgedragen aan de Deutsche Reichsbahn en gaan bij Oldenzaal de grens over naar Duitsland. De 4901 en 4903 worden op 3 oktober 1947 overgedragen aan de Deutsche Reichsbahn via de grensovergang Gronau.

Op 9 april 1949 wordt de 8403 afgevoerd uit het materieelpark. De locomotief deed dienst in Maastricht. De locomotief wordt naar de Centrale Werkplaats in Tilburg gebracht, waar de oudste stoomlocomotief van de NS na 78 dienstjaren geplukt werd van onderdelen en later in het jaar gesloopt werd.

Op 2 juni 1954 wordt de 3920 naar de Centrale Werkplaats van Tilburg gestuurd, waar de locomotief op 17 juli 1954 wordt afgevoerd voor sloop. 


''Locomlopen''

Vanaf 8 oktober 1922 zijn er voor de locomotieven van de serie 3400 tien diensten, waarvan er 8 in gedeeld zijn in de B-serie. De locomotieven rijden in deze serie veelal volle kolentreinen naar 's-Hertogenbosch en Utrecht. De lege kolentreinen worden naar Susteren of Heerlen gebracht. De locomotieven komen in deze omloop in België, waar de grensplaatsen Achel en Visé worden aangedaan. In 1923 vervangen de nieuwe locomotieven van de serie 4600 de locomotieven van de serie 3400. In oktober 1925 zijn er 10 diensten voor de serie 4600, verdeeld over twee series A en B. In beide series worden dezelfde treinen gereden. In de zomerdienst van 1933 krijgt het depot de beschikking over locomotieven van de serie 6300.

Als op 18 september 1944 Eindhoven bevrijdt wordt, zijn er geen rijvaardige locomotieven in het depot. Deze verschijnt pas op 25 oktober 1944. Het is de als NS 4001 genummerde locomotief NMBS 8338. Deze locomotief rijdt kolentreinen tussen België en Nederland. In  1944 volgt een tweede locomotief van de Baureihe 55, welke als NS 4002 is genummerd.  Vanaf  1945 rijden de locomotieven van de serie 4900 de kolentreinen tussen Achel en Zwolle. Daarnaast rijdt een locomotief van de serie 4900 de  treinen van en naar Nijmegen. In januari 1946 zijn de 3 locomotieven van de serie 4900 in de X-omloop opgenomen. Zij rijden de facultatieve kolentreinen vanuit Susteren naar Eindhoven en een slag naar Nijmegen.


In het depot zijn tussen  en  de volgende series stoomlocomotieven in het depot gehuisvest:

* SS serie 92 - 94; 206 - 211 (NS 8400)
* 2100;
* 3400;
* 3700;
* 3900;
* 4000;
* 4300;
* 4500;
* 4600;
* 4700;
* 4800;
* 4900 (ex DRG Baureihe 50); 
* 5000 <sup>2e bezetting</sup>;
* 5400;
* 5600 <sup>2e bezetting</sup>;
* 6000;
* 6200;
* 6300;
* 7000;
* 8100;
* 8400;
* 8500


= '''Spoorlijnen''' =

Het station is gelegen aan [[Staatslijn E]] en aan de spoorlijn naar [[Spoorlijn Eindhoven - Weert|Weert]]. Daarnaast was het station het beginpunt van de spoorlijn naar [[Spoorlijn 18 (Winterslag - Eindhoven)|Neerpelt]].


= '''Dienstregeling''' =


Op 6 december 1937 is Eindhoven te bereiken per elektrische trein. Op 22 maart 1938 vond de eerste proefrit plaats met een treinstel [[Mat'36 - Treinstellen Materieel 1936|Materieel'36]]. Vanaf 7 april 1938 was het mogelijk om per elektrische trein vanuit Utrecht naar Eindhoven te reizen. De elektrische treinen rijden enkele treinen die tot dan toe met [[Mat'34 - Treinstellen materieel 1934 (DE-III)|dieseltreinstellen]]. Officieel werd pas vanaf 15 mei 1938 elektrisch naar Eindhoven gereden. Op 1 oktober 1938 gaat er een directe sneltrein rijden tussen Eindhoven en Brussel. Deze trein rijdt via de grensovergang bij [[Borkel en Schaft]]. Onderweg wordt er gestopt in [[Valkenswaard]] en in België in Achel, Neerpelt, Mol, Herentals en Lier. De reistijd bedraagt via deze route ongeveer 3 uur, wat bijna een uur sneller is dan de gebruikelijke route via [[Roosendaal]]. De trein rijdt twee keer per dag in beide richtingen. Op 9 oktober 1938 vindt de officiële ingebruikname plaats. In augustus 1939 rijdt de trein tussen Eindhoven en Brussel voor het laatst vanwege gebrek aan reizigers. Tot 17 september 1944 wordt er nog zo goed en kwaad als het gaat gereden. Na de bevrijding werd met stoom- en dieselmaterieel een nooddienstregeling gereden. In november 1945 wordt het reizigersvervoer naar Valkenswaard en Achel gestaakt. Vanaf 4 mei 1947 zou er weer elektrisch gereden moeten kunnen worden tussen Utrecht en Eindhoven. Er is echter dieselmaterieel nodig om de dienst te kunnen rijden. Pas vanaf 3 juni 1947 kon er weer elektrisch worden gereden tussen beide plaatsen. De elektrificatie naar het zuiden komt op 15 mei 1949 in dienst. Hierdoor is het mogelijk om doorgaand elektrisch te rijden vanuit Amsterdam naar Maastricht/Heerlen.





Per 3 augustus 2015 is het mogelijk om alle perronsporen weer doorgaand te gebruiken. Hiermee kan spoor 34 buiten dienst worden gesteld. Langs dit perron keerde de serie 5200 ([[Tilburg Universiteit]] - Eindhoven)


In de [[dienstregeling 2017]] wordt de serie 1900 (Den Haag Centraal - Venlo) opgeheven. In de plaats hiervan komt de serie 1100. Deze gaat rijden tussen Den Haag Centraal en Eindhoven. Tussen december 2016 en [[Wijzigingsblad 3 april 2017|april 2017]] rijdt deze serie slechts tot Breda. Ter vervanging van het gedeelte tussen Breda en Eindhoven wordt de tijdelijke serie 11100 ingesteld. Voor Venlo moet er overgestapt worden op de serie 13500.


== '''Stoppende treinen''' ==

In de huidige [[Dienstregeling 2025|dienstregeling (2025)]] stoppen de volgende treinseries te Eindhoven:

{| class="wikitable" style="width:50em;"
! Treinserienummer
! Beginpunt
! Eindpunt
! Materieel 
|-
| '''1100'''
| Eindhoven Centraal
| [[Den Haag Centraal]]
| [[Baureihe 186|BR 186]] + [[ICR - Rijtuigen ICR(m) (InterCity Rijtuig)|ICRmh rijtuigen]]/[[ICNG]]
|-
| '''2700'''
| [[Maastricht]]
| [[Alkmaar]]
| [[IRM (Inter Regio Materieel)|VIRM]]
|-
| '''2900'''
| Maastricht
| [[Enkhuizen]]
| VIRM
|-
| '''3500'''
| [[Venlo]]
| [[Dordrecht]]
| VIRM
|-
| '''3900'''
| [[Heerlen]]
| Enkhuizen
| VIRM
|-
| '''4400'''
| [[Deurne]]
| [['s-Hertogenbosch]]/[[Oss]]
| [[FLIRT 3 (NS)|FLIRT]]
|-
| '''6400'''
| [[Weert]]
| [[Tilburg Universiteit]]
| FLIRT
|-
| '''14400'''
| Eindhoven Centraal
| Deurne
| FLIRT
|-
| '''21400'''
| Eindhoven Centraal
| [[Utrecht Centraal]]/[[Rotterdam Centraal]]
| [[ICM(m) (InterCity Materieel)|ICMm]]/VIRM
|-
|}


== '''Passerende treinen''' ==

In de huidige dienstregeling (2025) stoppen alle treinen in Eindhoven.


{| class="toccolours" style="font-size:85%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; width:100%;"
|
<big><big>'''Bronnen, Referenties en/of Voetnoten'''</big></big>
* '''NS serie 4900 <small>Duitse vijftigers in dienst bij de NS</small>''' - {{Sc|H. de Jager}} - ''Maandblad: Railmagazine, 15e Jaargang - december 1993 nummer 110 Blz: 16 - 23'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489''<br>
* '''Grote jeeps, kleine jeeps, platluizen en diesels. De komst van Britse austerity's naar Nederland, 1944 - 1945''' - {{Sc|M. van Oostrom}} - ''Maandblad: Railmagazine, 43e Jaargang - november 2021 nummer 389 Blz: 60-67'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489''
* '''NS 3409 De levensloop van een GO<sup>2</sup>''' - {{Sc|P. Henken}} - ''Maandblad: Railmagazine, 44e Jaargang - maart 2022 nummer 392 Blz: 54-57'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489''
* '''De C1-tenderlocomotieven van de NS 8401 - 8409''' - {{Sc|P. Henken}} - ''Maandblad: Op de Rails, 90e Jaargang - oktober 2022 Blz: 494-502''  Uitgave: NVBS ISSN: 0030-3321''
* '''Stoom bij NS in de jaren dertig | Nederlandse stoomlocomotieven door Britse fotografen geportretteerd''' - {{Sc|H. van Poll}} - Uitgave: WBOOKS, 2021 ISBN: 978 94 625 8437 2''
* '''Sabotage op Dolle Dinsdag in Budel-Dorplein''' - {{Sc|M. van Oostrom}} - ''Maandblad: Railmagazine, 46e Jaargang - september 2024 nummer 417 Blz: 36-37'' Uitgave: Uquilair ISSN: 0926-3489''
----
<references></references>
|}

{{Navigatie Staatslijn E (Breda - Maastricht)}}
{{Navigatie Spoorlijn Eindhoven - Weert}}
{{Navigatie Spoorlijn 18 (Winterslag - Eindhoven)}}

[[Categorie: Stations]]