DE4 (TEE RAm)

Uit Somda RailWiki
(Doorverwezen vanaf DE-IV (TEE Ram))
Naar navigatie springenNaar zoeken springen

TEE-LOGO.png

In 1957 werd een netwerk opgezet van luxe treinen in Europa, het TEE (Trans Europe Express) netwerk. Diverse Europese spoorwegmaatschappijen gingen hiervoor dieselmaterieel ontwikkelen. De spoorwegen in Europe waren nog niet overal geëlektrificeerd. In samenwerking met de Zwitserse spoorwegen, de SBB, werd een vierdelig treinstel ontwikkeld en gebouwd.

Geschiedenis

Om de concurrentie aan te kunnen met het opkomende vliegverkeer, slaan acht spoorwegmaatschappijen de handen in elkaar om deze concurrentie aan te kunnen. Er wordt een netwerk opgezet met snelle en luxueuze treinen. Om eenheid uit te stralen, wordt al het materieel dat dienst doet in dit netwerk geschilderd in het rood-crème. De geestelijk vader van dit netwerk is de president-directeur van de NS, F.Q. den Hollander. In 1953 ontstaan de eerste ideeën voor het Europese netwerk. De treinen die in dit netwerk gaan rijden, richten zich qua interieur voornamelijk op zakenreizigers. De treinen worden daartoe voorzien van alleen zitplaatsen eerste klas, airconditioning, telefoon en een restaurant. Omdat de spoorlijnen niet voorzien zijn van bovenleiding, worden dieseltreinstellen ontwikkeld voor deze diensten. Het TEE-LOGO-T.png logo van deze treinen is ontworpen door Joop Moesman.

Technische gegevens

DE4-TEE.png


De treinstellen hebben een lengte van 98,020 meter, een hoogte van meter en een breedte van meter. Het gewicht van een treinstel is ton. Een treinstel is voorzien van twee dieselmotoren van Werkspoor, type RUB met cilinders. Deze motor levert een vermogen van kW ( pk). Het totale vermogen van het treinstel bedraagt kW ( pk). De dieselmotor heeft een maximaal toerental van toeren per minuut. De dieselmotoren zijn in het motorrijtuig geplaatst. Het treinstel is toegelaten voor een maximumsnelheid van 160 kilometer per uur. Het treinstel beschikt over 114 zitplaatsen eerste klas. De aanduiding voor het treinstel is DE4. Het rijtuig mDk heeft als bakcodenummer 701. Het rijtuig A heeft als bakcodenummer 702. Het rijtuig Ar heeft als bakcodenummer 703. Het rijtuig Ak heeft als bakcodenummer 704. De motordraaistellen hebben als draaistelcode TE en de loopdraaistellen hebben als draaistelcode TEL.

toelatingsgegevens spoorwegvoertuig
Typegegevens
Voertuigtype TEE
Nummers spoorwegvoertuig NS-LOGO-T.png NS DE4 1001 – 1003
SBB-LOG-T.png SBB TEEI RAm 501 – 502
Toelatings Landen Nederland, Zwitserland, België, Frankrijk, Luxemburg en Duitsland
Voertuigcategorie (in klassieke NS notatie) dieselelektrisch vierwagentreinstel (DE4)
Configuratie (in klassieke NS notatie) mDk (bakcode 701), laadvermogen bagageruimte 1000 kg
A (bakcode 702), 54 zitplaatsen 1ste klasse
Ar (bakcode 703), 18 zitplaatsen 1ste klasse en 32 in de restauratie
Ak (bakcode 704), 42 zitplaatsen 1ste klasse
EVN / NVR en Configuratie n.v.t.
afkorting voertuigexploitant (AVE) NS
SBB
Bouwjaar 1957
Fabrikant Werkspoor Utrecht
Schweizerische Industrie-Gesellschaft (SIG) in Neuhausen am Rheinfall (CH)
Brown Boveri & Cie, Baden (CH)
Maximale treinsamenstelling 2 treinstellen
Basisgegevens van het type
Lengte over de koppelingen 98.020 mm
Aantal assen / Configuratie 18 / A1A' A1A' + 2' 2' + 2' 2' + 2' 2'
Nominale wieldiameter (min./max.) motordraaistel 1040 mm
loopdraaistel 940 mm
Hart op hart draaistellen motorrijtuig 15.875 mm
looprijtuig 18.300 mm
Asafstand binnen draaistel motordraaistel 2 x 2250 mm
loopdraaistel 2.700 mm
eigen totaal gewicht (leeg / beladen) 228 t / 240 t (228=114+38+39+37)
Aslast (leeg/beladen)
Tonmetergewicht (leeg)
Soort remsysteem zelfwerkend doorgaand tweeleiding Oerlikon-hogedruk rem
Remgewicht (leeg/beladen) leeg = t, beladen = t
Maximum dienst snelheid 140 km/h
Technisch maximum snelheid 160 km/h
Infra eigenschappen
energievoorziening dieselelektrische tractie
omgrenzingsprofiel UIC
kleinste boogstraal 125 m treinstel (90 m rijtuig)
baanvakbelastingcategorie: C2
treindetectlesystemen:
treinbeïnvloedingssysteem: Frans/Belgische systeem: crocodiles
Later ook het Duitse systeem: Indusi

Opgemerkt moet worden dat op het materieel slecht de algemene kenmerken waren aangebracht, zoals maatschappij en treinnummer maar geen bak kenmerken.

Uitvoering

De kop van het treinstel is ontworpen door interieurontwerpster Elsebeth van Blerkom.

Inzet

Europa

De Europese inzet van de treinstellen begint op 2 juni 1957. Op deze dag begint het Europese TEE-netwerk. Dit is een netwerk van snelle en luxueuze treinen tussen grote Europese steden.

In hun Europese tijd rijden de Nederlands-Zwitserse TEE-LOGO-T.png-treintreinstellen de volgende diensten:
Van 2 juni 1957 tot en met 16 juni 1963, vijf treinstellen in vijfdaagse omloop (3.502,0 km)
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 30 (SBB: ZA) Edelweiss, Zürich -Amsterdam
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 128 Etoile du Nord, Amsterdam - Parijs Noord
    TEE-LOGO-T.png 145 l'Oiseau Bleu, Parijs Noord - Brussel Centraal
  dag 3 TEE-LOGO-T.png 108 l'Oiseau Bleu, Brussel Centraal - Parijs Noord
    TEE-LOGO-T.png 125 Etoile du Nord, Parijs Noord -Amsterdam
  dag 4 TEE-LOGO-T.png 31 (SBB: AZ) Edelweiss, Amsterdam - Zürich
  dag 5 Onderhoud te Zürich Depot F (later Zürich Depot G)
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss: 2 treinstellen
    • Etoile du Nord/Oiseau Bleu: 2 treinstellen
    • Onderhoud 1 treinstel
 
Van 17 juni 1963 tot en met 30 mei 1964, met vier treinstellen in vierdaagse omloop (3.502,0 km):
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 30 (SBB: ZA) Edelweiss Zürich -Amsterdam
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 128 Etoile du Nord Amsterdam - Parijs Noord
    TEE-LOGO-T.png 145 l'Oiseau Bleu Parijs Noord -Brussel Centraal
  dag 3 TEE-LOGO-T.png 108 l'Oiseau Bleu Brussel Centraal - Parijs Noord
    TEE-LOGO-T.png 125 Etoile du Nord Parijs Noord -Amsterdam
  dag 4 TEE-LOGO-T.png 31 (SBB: AZ) Edelweiss Amsterdam – Zürich
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss: 2 treinstellen
    • Etoile du Nord/Oiseau Bleu: 2 treinstellen
    • In herstelling 1 treinstel
 
Van 31 mei 1964 tot en met 1 augustus 1964, met drie treinstellen in driedaagse omloop (2.884,6 km):
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 30 (SBB: 76) Edelweiss Zürich - Amsterdam
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 122 Etoile du Nord Amsterdam - Parijs Noord
    TEE-LOGO-T.png 125 Etoile dtt Nord Parijs Noord -Amsterdam
  dag 3 TEE-LOGO-T.png 31 (SBB: 75) Edelweiss Amsterdam -Zürich
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss:: 2 treinstellen
    • Etoile du Nord: 1 treinstel
    • Reserve: 1 treinstel
    • In herstelling: 1 treinstel
 
Van 2 augustus 1964 tot en met 27 september 1969, met drie treinstellen in driedaagse omlooop (3.030,2 km):
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 30 (SBB: 76) Edelweiss Zürich -Amsterdam
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 31 (SBB: 75) Edelweiss Amsterdam -Zürich
  dag 3 TEE-LOGO-T.png 8 (SBB: 70) Arbalète Zürich -Parijs Oost
    TEE-LOGO-T.png 7 (SBB: 79) Arbalète Parijs Oost -Zürich
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss:: 2 treinstellen
    • Arbalète: 1 treinstel
    • Reserve: 1 treinstel
 
Van 28 september 1969 tot en met 9 februari 1971, met drie treinstellen in driedaagse omloop (2.512,8 km):
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 30 Edelweiss Zürich -Amsterdam
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 31 Edelweiss Amsterdam - Zürich
  dag 3 TEE-LOGO-T.png 56 Bavaria Zürich - München
    TEE-LOGO-T.png 57 Bavaria München - Zürich
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss: 2 treinstellen
    • Bavaria 1 treinstel
    • Reserve 1 treinstellen
    • In herstelling 1 treinstel
 
Van 10 februari 1971 tot en met 25 mei 1974, met twee treinstellen in tweedaagse omloop (1.804,0 km)
  dag 1 TEE-LOGO-T.png 31 Edelweiss Amsterdam – Zürich, vanaf 23 mei 1971 TEE-LOGO-T.png 91
  dag 2 TEE-LOGO-T.png 30 Edelweiss Zürich – Amsterdam, vanaf 23 mei 1971 TEE-LOGO-T.png 90
    daar voor zijn nodig:
    • Edelweiss: 2 treinstellen
    • Reserve: 1 treinstel
    • In herstelling: 1 treinstel


  • Op 25 mei 1974 rijden de treinstellen voor het laatst hun diensten tussen Nederland en Zwitserland.
  • Op 3 juli 1974 rijdt de NVBS met de DE4 1001 en 1002 een afscheidsrit door Nederland en België.
  • Op 5 juli 1974 rijdt het personeel van Depot Zürich met de RAm 502 een afscheidsrit door Zwitserland.
  • Op 29 augustus 1974 rijdt de SEAK met de RAm 502 een rit door de nog in aanbouw zijnde Heitersbergtunnel tussen Zürich en Lenzburg.


Canada

Onderhoud

Het reguliere onderhoud vond plaats bij de SBB, eerst in Depot F en later Depot G beide te Zürich (CH), of klein onderhoud in de nachtelijke uren aan de lijnwerkplaats Utrecht.

Revisie

De revisie van de treinstellen gebeurde op basis van hun km prestaties, maar voor de dieselmotoren gebeurde dit op basis van het aantal draaiuren.

De motorrijtuigen van deze treinstellen werden gereviseerd door de Tilburgse hoofdwerkplaats. De looprijtuigen werden, op een korte tijd na, door de Hauptwerkstätte Zürich van de SBB gereviseerd. In de korte periode 1 juli 1963 - 1965 was NS een namelijk ook verantwoordelijk voor de revisie van de looprijtuigen. Zij voerde deze werkzaamheden uit in de hoofdwerkplaats Haarlem. Dit was niet tot ieders genoegen omdat niet alleen qua opbouw, maar ook wat betreft onderdelen deze looprijtuigen sterk af weken van het NS-materieel. Het moge duidelijk zijn dat dit geen logische keuze was. Na minder dan twee jaar ging het de verantwoordelijk voor deze rijtuigen dan ook weer terug naar de SBB.

Bijzondere uitvoeringen

Zover bekent waren er ten tijde van hun inzet in Europa geen bijzonder uitvoeringen.


Wijzigingen

Voor hun inzet in TEE Bavaria vanaf 28 september 1969 werden de treinstellen door het AW Nürnberg (ausbesserungswerk) van het Duitse beveiligings-systeem Indusi voorzien.


Vernummeringen

De treinstellen zijn bij hun verkoop aan Canada opgenomen in de nummering van de Ontario Northland Railway (ONR).


Schadegevallen

  • Begin augustus 1961 liep de mDk 501 brandschade op.
  • Begin augustus 1963 liep de Ar 501 rijtuig brandschade op in de keuken door kortsluiting kort voor binnenkomst te Amsterdam. Het treinstel was onderweg als ledig materieel uit Utrecht. Op Amsterdam CS werd de brand door de opgeroepen brandweer van Amsterdam geblust. Nog die zelfde maand komt de RAm 501 weer in dienst waarbij de Ar 501 vervangen is door het gereviseerde rijtuig Ar 502. Of deze rijtuigwissel weer ongedaan gemaakt is kon niet worden achterhaald. Het is daardoor ook niet met zekerheid vast te stellen welk Ar rijtuig op 9 februari 1971 in Duitsland verongelukt.
  • In februari 1966 liep de mDk 1002 brandschade op in Zürich en kwam van 3 maart tot 6 oktober 1966 naar de Wph Tilburg voor herstel.
  • In oktober 1967 had de mDk 501 wederom een brandschade.
  • Op 9 februari 1971 ontspoort treinstel RAm 501 te Aitrang (Duitsland). Het treinstel is dan onderweg als trein TEE 57 van München naar Zürich. Door een te hoge snelheid ontspoort het treinstel in een bocht. Kort na de ontsporing van het treinstel rijdt railbus 798 639 ook nog op de ravage in. De asbest houdende looprijtuigen werden ter plaatse gesloopt door ze eerst in brand te steken, iets dat heden ten dage ondenkbaar zou zijn. Uiteindelijk komt op 16 juli 1971 de motorwagen mDk 501 via Bahnbetriebswerk Kempen en Hauptwerkstätte Zürich naar de hoofdwerkplaats Tilburg om te worden ontdaan van alle nog bruikbare onderdelen. De motorwagen wordt 30 november 1971 pas formeel terzijde gesteld, maar is dan eind oktober al door de Gebr. Koek gesloopt op het terrein van de Wph Tilburg en in delen naar de Mijdrecht overgebracht. Op 28 oktober 2012 werd in Aitrang een gedenkteken ter herinnering aan de slachtoffers.
  • Begin juli 1971 loopt de mDk 1003 brandschade op. Op 9 juli 1971 wordt het treinstel naar Tilburg overgebracht voor herstel van de motorwagen. Op 17 december 1971 is het rijtuig afgeleverd na herstel.


Bakwisselingen

De vijf treinstellen kennen vele bakwisselingen

In 1968 wisselt het treinstel 1001 zijn motorwagen mDk met het motorrijtuig van mDk 501. De rijtuigen van de 501 worden gebruikt voor proeven. Aan het eind van 1972 rijden de vier treinstellen weer in hun originele samenstelling.


Nummer mDk A Ar Ak Datum bakwisseling Reden voor wisseling
1001 mDk 1001 A 501 Ar 501 Ak 501
1001 mDk 502 A 1001 Ar 1001 Ak 1001
1002 mDk 501 A Ar Ak
1003 mDk 1003 A 1003 Ar 1003 Ak 1002
1003 mDk 1003 A 1001 Ar 1001 Ak 1001 17 december 1971
501 mDk 502 A 501 Ar 501 Ak 501 april 1969 revisie
502 mDk 1002 A 502 Ar 502 Ak 502


Afvoer

Als eerste treinstel is de RAm 501 afgevoerd na zijn ongeval in februari 1971. De Ak + Ar + A rijtuigen van het treinstel zijn in Nederland formeel op 27 juli 1971 afgevoerd. Voor de mDk 501 gebeurde dit op 30 november 1971. Het rijtuig is op dat moment al gesloopt. Op 26 mei 1974 worden de resterende treinstellen afgevoerd. Reeds voor de afvoer van de treinstellen hebben de Deense spoorwegen (DSB) in het voorjaar van 1974 interesse getoond in de overname van de treinstellen. De beoogde inzet zal zijn tussen Kopenhagen, Fredericia en Frederikshaven. Voor deze inzet zullen zij aangepast moeten gaan worden om met een veerboot over gezet te kunnen worden. Het hoge gewicht van de motorwagens zorgde echter mogelijk voor problemen bij het op- en afrijden van de veerboten. Daarop besloot de DSB van de koop af te zien.


Verkoop aan Canada

In 1976 werden de vier resterende treinstellen verkocht aan de Ontario Northland Railway (ONR) in Canada. Voor dat de treinstellen naar Canada werden verscheept, zijn de treinstellen gerenoveerd. De motorrijtuigen werden door de Wph Tilburg behandeld en de looprijtuigen door SIG. De draaistellen werden door de SBB gereviseerd. Hierbij werden ook enkele bakwisselingen uitgevoerd. Het motorrijtuig mDk 502 werd gekoppeld met de rijtuigen A + Ar + Ak van de 1001. Het motorrijtuig mDk 1001 werd gekoppeld met de rijtuigen A + Ar + Ak van de 502. De 1002 en 1003 wisselden hun stuurrijtuigen Ak.

Na de aankomst van de treinstellen werden de treinstellen al vernummerd om doublures met bestaande locomotieven te voorkomen.

In 1979 en 1980 werden de mDk rijtuigen vervangen door diesel locomotieven van het type FP7-A. Hierbij werden de treinstellen nog een keer vernummerd. De mDk rijtuigen werden in 1984 gesloopt.


NS/SBB nummer ON nummer Naar Canada Nummer 1977 Nummer ON locomotief Nummer 1980 Sloop mDk Ter zijde Sloop
Verkoop aan Canada
1001 1900 29 maart 1977 1980 1518 1985 1984 9 februari 1992
1002 1901 30 maart 1977 1981 1510 1987 1984 9 september 1991
1003 1902 12 augustus 1977 1982 1519 1984 1984 9 februari 1992
502 1903 september 1977 1983 1501 1986 1984 9 februari 1992


Sloop

Als gevolg van het verongelukken van de DE4 501, is dit treinstel ook als eerste gesloopt. De Ak + Ar + A 501 zijn in voorjaar 1971 ter plaatse in Aitrang gesloopt. De mDk 501 is eind oktober 1971 op het terrein van de werkplaats in Tilburg gesloopt door personeel van sloper Koek.


Museummaterieel

Van de vijf gebouwde treinstellen, zijn van vier treinstellen nog losse rijtuigen over, die tot een driedelige eenheid kunnen worden samen gevoegd. Om een werkend treinstel te verkrijgen, zal er een nieuw motorrijtuig gebouwd moeten worden. In 1996 worden de eerste stappen ondernomen om de rijtuigen uit Canada over te nemen. Het Duitse TEE Classics probeert om acht rijtuigen over te nemen. Dit zijn de Ar + A + Ak 1001, Ak 1002, Ar + A + Ak 1003 en Ak 502. De koop wordt in 1997 gesloten. In 1998 worden uiteindelijk vijf van de acht rijtuigen naar Hamburg in Duitsland gevaren. Dit zijn de A 1001, Ak 1002 en Ar + A + Ak 1003. De drie andere rijtuigen blijven in Canada achter. De voormalige Ak 502 wordt in 2002 alsnog gesloopt de Ar en Ak 1001 raken in 2005 beschadigd door brand, maar worden nog niet gesloopt. De vijf rijtuigen die in Duitsland staan, worden in 2005 verworven door de Stichting TEE Nederland. Op 25 juni 2006 beginnen de rijtuigen aan hun reis naar Nederland. Op 26 juni 2006 komen de rijtuigen aan in Zwolle. Om het treinstel weer op eigen kracht te kunnen laten rijden, is het nodig om een nieuwe motorwagen te bouwen. Een bestaand koprijtuig ombouwen is vanwege de afwijkingen niet mogelijk. In september 2007 worden ten behoeve van de reconstructie twee dieselmotoren verworven. Deze zijn afkomstig uit gesloopte treinstellen Plan U. Ter gelegenheid van het 50 jarig jubileum van het bestaan van de TEE, is de neus van de voormalige Ak 1002 in 2007 rood geschilderd. In 2009 wordt begonnen om alle rijtuigen in de TEE-kleurstelling te schilderen ter conservering en verbetering van het aanzicht. Als eerste rijtuig is de Ak 1003 geschilderd in september 2009. De Ak 1002 wordt in het voorjaar van 2010 opnieuw geschilderd.


Afleverdata

Afleverdata treinstellen NS

Stelnummer Afleverdatum
samenvoegen treinstel
In dienst In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie Ter zijde Sloop(rit)
1001 8 mei 1957 december 1969 11 juni 1970; mDk 27 september 1971 mDk: 1984; A n.v.t. (St. TEE); Ar: n.v.t.; Ak: n.v.t.
1002 14 mei 1957 mDk: 1984; A ; Ar: ; Ak: n.v.t. (St. TEE)
1003 14 mei 1957 5 juni 1970 mDk: 1984; A + Ar + Ak: n.v.t. (St. TEE)

Afleverdata treinstellen SBB

Stelnummer Afleverdatum
samenvoegen treinstel
In dienst In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie In revisie Uit revisie Ter zijde Sloop(rit)
501 9 mei 1957 mDk: april 1969 mDk: ; A + Ar + Ak: 27 juli 1971 mDk: 1984; A + Ar + Ak: voorjaar 1971
502 4 mei 1957 mDk: 30 november 1971; A: ; Ar: ; Ak: mDk: oktober 1971; A: ; Ar: ; Ak: 2002