160 - Rangeerlocomotieven serie 160

Uit Somda RailWiki
Naar navigatie springenNaar zoeken springen

Voor de Tweede Wereldoorlog werden rangeerlocomotieven gebouwd voor dienst op emplacementen, kadesporen en rangeerterreinen.

Geschiedenis

Voor het Engelse ministerie van oorlog worden in totaal 20 twee-assige diesellocomotieven gebouwd. Deze krijgen de nummers WD 29 - WD 48. Zij worden in 1941 en 1942 gebouwd door de fabrieken van Vulcan Foundry Ltd. (in opdracht van Drewry Cars) en Andrew Barclay. Deze worden gebruikt voor diensten op rangeerterreinen, emplacementen, munitiedepots etc. Na de invasie in Normandië in juni 1944 worden de locomotieven ingezet voor het transport van goederen en legeronderdelen. De locomotieven worden pas aan land gebracht als alles klaar is om de locomotieven te lossen. Zo komt de WD 70033 pas op 26 juli 1944 aan land in Normandië. Bij de bevrijding van Nederland blijken in Nijmegen vijf van deze dergelijke locomotieven te zijn achtergebleven. Dit waren de WD 70029, WD 70033, WD 70040, WD 70041 en WD 70045. Doordat de NS kampt met een tekort aan locomotieven, blijven de locomotieven in Nederland. Zij worden uiteindelijk ingezet op de tramlijnen in Friesland.


Technische gegevens

De locomotief heeft een lengte van 7,17 meter en een gewicht van 21 ton. Met zijn 6 cilinder viertakt Barclay/Gardner 6L3 motor kan de locomotief een maximum snelheid van 28 kilometer per uur behalen. De motor heeft een vermogen van 153 pk bij 1200 toeren per minuut. Door de geringe lengte kan de locomotief door bochten met een boogstraal van 30 meter. Het War Department gaf zelfs een boogstraal van 18 meter. De twee gekoppelde assen zijn voorzien van wielen met een diameter van 99 centimeter en hebben een radstand van 1,905 meter. De asindeling van deze locomotieven is B.


Uitvoering

De locomotieven bestaan uit een bodemplaat met daarop een cabine en een motorhuif.

De aandrijving vindt plaats door middel van een blinde as met contragewicht. Deze drijft de drijfstangen aan, waaraan beide assen zijn gekoppeld. Om op snelheid te komen zijn de locomotieven voorzien van vier versnellingen.


Inzet

De War Department 33 werd in 1941 gebouwd om dienst te doen in Engelse munitie depots. In 1944 is de locomotief vernummerd naar WD 70033 en doet vanaf 26 juli 1944 dienst in Normandië. Met de opmars van de geallieerden, rijden ook de locomotieven verder mee Europa in.


Op 16 februari 1946 rijdt locomotief WD 70029 op proef bij de WSM (Westlandsche Stoomtram Maatschappij). De locomotief beviel niet goed, vanwege haar lage maximumsnelheid van 28 kilometer per uur. De locomotieven werden daarop aan de NTM (Nederlandsche Tram Maatschappij) verhuurd.


Bij de aflevering van de serie 450 konden de laatste drie locomotieven (162, 164 en 165) aan de kant worden gezet.


Revisie

Bijzondere uitvoeringen

Wijzigingen

Vernummeringen

Na de overname van de locomotieven door de NS van het Engelse War Department, werden de locomotieven aansluitend in de serie 160 genummerd.

NS nummer WD nummer
161 WD 70029
162 WD 70033
163 WD 70040
164 WD 70041
165 WD 70045


Afvoer

In 1957 worden de laatste drie resterende locomotieven afgevoerd. De 162 en 164 worden verkocht aan de steenkolenmijn Willem-Sophia in Spekholzerheide. Hier worden de locomotieven tot 1970 ingezet onder de nummers D2 en D3. Door de Belgische schroothandelaar Sobemai worden de locomotieven uiteindelijk gekocht van de mijn. De D2 wordt daarop verkocht aan het aannemersbedrijf Van den Bossche in Aartselaar. De D2 wordt daarop ingezet op een vuilstortplaats in Waver. Als deze door een ernstig defect buiten dienst wordt gesteld, keert de locomotief terug naar de eigenaar, Van Den Bossche in Aartselaar. De 165 wordt verkocht aan Pakhuismeesteren N.V. in Rotterdam.


Museummaterieel

Van de vijf in Nederland actieve locomotieven, is er een locomotief bewaard gebleven.

  • STIBANS

162

In 1996 werd de locomotief door 3 particulieren gekocht van de Belgische eigenaar. Dit was de firma Van Den Bossche in Aartselaar, welke failliet ging. Eerdere pogingen om de locomotief te kunnen verwerven mislukten echter, maar door het faillissement kon de locomotief alsnog worden overgenomen. Op 26 november 1996 werd de locomotief naar de Watergraafsmeer overgebracht. Hier vond jarenlang onder de vleugels van de Stibans conserverende werkzaamheden plaats. In juni 1998 werden de wielen afgedraaid in het onderhoudsbedrijf Amsterdam Zaanstraat. In 2003 vind de aankoop plaats van de WD 34, welke onderdak had gevonden bij de Engelse Buckinghamshire Railway Centre. Deze zal dienen als pluklocomotief voor de 162. In 2005 word de WD 31 aangekocht van het eveneens uit Engeland afkomstige Avon Valley Railway. In 2005 zijn de 162 en WD 34 overgebracht naar Blerick. Hier werd de locomotief met behulp van de onderdelen van de aangekochte locomotieven weer opgebouwd. Het casco van de WD 31 wordt in 20 verkocht aan het Oorlogsmuseum in Overloon om de locomotief te kunnen herstellen. In het voorjaar van 2019 is het casco verkocht aan een particulier in het Friese Noordwolde, waar het als locomotief 164 bij het voormalige tramstation zal worden geplaatst als monument.


  • Stichting 162

162

Na de opheffing van de Stibans in 2009 wordt de locomotief toebedeeld aan de Stichting 162. Deze was al actief als werkgroep onder de vleugels van de Stibans. Op 27 juli 2011 vind de overbrenging plaats van Blerick naar Diemen. Hier worden de werkzaamheden voortgezet. Op 8 maart 2012 werd de locomotief van Diemen naar Hoorn overgebracht. Hier zal het voorzien worden van assen en verder rijvaardig gemaakt worden met behulp van de SHM. Op 3 november 2012 vond de eerste rit van de locomotief plaats in Hoorn. De locomotief is echter nog niet gereed. Tussen november 2012 en maart 2013 is de locomotief geheel geschilderd. De buitenzijde werd zwart en de cabine werd aan de binnenzijde voorzien van een witte verflaag. De deuren en fabrieksplaatjes zijn geplaatst op de locomotief. Als laatste zijn alle technische zaken aangesloten. Op 20 maart 2013 gaat de locomotief naar het Spoorwegmuseum in Utrecht. De locomotief zal hier tot 1 september te zien zijn. Op 4 september 2013 wordt de locomotief terug naar Hoorn gebracht. Hier zal de locomotief verder afgewerkt worden, alvorens hij weer in dienst wordt gesteld. Op 22 november 2013 vindt de laatste proefrit plaats, waarmee de restauratie van de locomotief is voltooid. Op 1 februari 2014 rijdt de locomotief met goed gevolg de laatste proefrit op de SHM lijn. De locomotief is vanaf deze datum volledig toegelaten op het traject tussen Hoorn en Medemblik. Tevens werd op deze dag een bruikleenovereenkomst getekend, waarin onder meer de inzet van de locomotief is geregeld. Op 5 juni 2015 is de locomotief officieel gepresenteerd in Medemblik en in dienst gesteld. Hierbij werd de locomotief gedoopt en voorzien van de naam van John Payne. Deze secretaris van de Avon Valley Railway leverde een grote bijdrage aan het rijvaardig maken van de locomotief. Tussen 11 en 17 september 2015 verliest de locomotief in Stadskanaal zijn zwarte War Department kleuren en krijgt de NS groene kleuren. Het is de mogelijk om de locomotief weer NS groen te schilderen, omdat de festiviteiten in het kader van 70 jaar bevrijding zijn beëindigd. Het groen past ook beter bij de collectie in Hoorn. In oktober 2015 wordt de dieselmotor uitgebouwd voor een grondige inspectie. Op 31 oktober 2015 is de locomotief in een loods in Zwaag gestald. Op 9 juli 2016 maakt de locomotief zijn eerste proefrit na de motorrevisie. Hij rijdt van Hoorn naar Zwaag. Op 23 juli 2016 rijdt de locomotief nog een proefrit na diverse aanpassingen. De prestaties van de motor zijn flink verbeterd na de revisie, zodat de locomotief in staat is om de dienstregeling te kunnen rijden tussen Hoorn en Medemblik. Nadat in oktober 2016 de locomotief is gestrand en weggesleept wordt duidelijk dat de lagers van de omkeerinrichting zijn versleten. Alle lagers in de omkeerinrichting moeten vervangen worden. Na een nadere inspectie blijkt dat ook de rechte tandwielen en de oliepomp aan vervanging of revisie toe zijn. In januari 2017 wordt begonnen aan het herstel van de omkeerinrichting. In februari 2017 komen de herstelde tandwielen terug. Medio februari 2017 wordt begonnen met de opbouw van de omkeerinrichting. Hierbij kwam aan het licht dat de schakelmof ook is beschadigd en een breuk had. Begin maart 2017 is de omkeerinrichting in elkaar gezet en eind maart in de locomotief geplaatst. Op 1 april 2017 rijdt de locomotief een geslaagde proefrit op het werkplaats terrein van de SHM in Hoorn. Op 4 april 2017 wordt een proefrit naar Wognum gereden. Dit was de laatste rit op de lijn van de SHM. Op 6 april 2017 is de locomotief overgebracht naar de MBS in Haaksbergen. In Hoorn is er door de verwerving van nieuw materieel geen ruimte meer voor de locomotief in de loods. Er werd uiteindelijk ruimte gevonden bij de MBS in Haaksbergen waar de locomotief onderdak heeft gevonden voor twee maanden. Eind april 2017 raakt de locomotief weer defect. Dit keer is het de schakelmof, welke als gevolg van oude slijtage in de schuifas van de omkeerinrichting van de final drive, vast is komen te zitten. Op 6 mei 2017 is de locomotief gehesen om de final drive te demonteren. Op 23 mei 2017 is de final drive teruggeplaatst. Op Hemelvaartsdag kon de locomotief een proefrit maken na het afronden van de laatste werkzaamheden. Op 31 mei 2017 verhuisd de 162 opnieuw. Dit keer wordt er naar de STAR in Stadskanaal verhuisd. Hier zal de locomotief tot eind 2017 blijven. Op 1 juni 2018 gaat de stichting een samenwerking aan met de Museum Buurt Spoorweg in Haaksbergen. Hierbij wordt de locomotief samen met twee goederenwagens in bruikleen gegeven aan de MBS. Het is de bedoeling dat de Stichting 162 opgaat in de MBS. Op 19 september 2018 wordt de locomotief van uit Stadskanaal naar Haaksbergen overgebracht.


Inzet

Op 13 september 2014 is de locomotief van Hoorn naar Veghel overgebracht ter gelegenheid van 70 jaar Operation Market Garden in september 1944. Van 14 tot en met 19 september 2014 is de locomotief te zien als statisch object in Veghel. Op 20 september 2014 werd de locomotief op een historische Amerikaanse Diamond T20 - Rogers diepladercombinatie geplaatst en overgebracht naar Groesbeek. De volgende dag keerde de locomotief terug in Hoorn.


In 2015 is de locomotief op diverse plaatsen in binnen- en buitenland te bewonderen. Tussen 1 en 3 mei is de locomotief ingezet bij het bevrijdingsfestival van het Stoomcentrum Maldegem in België. De locomotief werd op 30 april 2015 op een dieplader van Hoorn naar Maldegem gebracht. Na afloop keert de locomotief terug in Hoorn. In het weekend van 5 en 6 juni 2015 rijdt de locomotief ritten tussen Hoorn en Medemblik in het kader van het 40/45 weekend bij de SHM. In het weekend van 8 en 9 augustus 2015 is de locomotief opgesteld bij het evenement Wings and Wheels op het Belgische vliegveld Ursel. De locomotief is hier statisch te bezichtigen. Twee weken later, het weekend van 22 en 23 augustus 2015, is de locomotief te gast bij de ZLSM, waar Weekend at war wordt gehouden. Hierbij rijdt de locomotief diverse reizigers- en goederentreinen. Op 24 augustus 2015 gaat de locomotief naar Stadskanaal. De zaterdag daarop, 29 augustus 2015, rijdt de locomotief een fotorit bij de STAR tussen Musselkanaal en Stadskanaal. De locomotief blijft de daarop volgende weken in Stadskanaal. In het weekend van 19 en 20 september 2015 is de locomotief te gast bij de STAR dagen, welke in het teken staan van "Dieselen door het Veen". Na afloop van dit evenement keert de locomotief terug naar Hoorn. Op 16 oktober 2016 strandt de locomotief tijdens een dienst bij de SHM. De locomotief krijgt een vastloper in de omkeerinrichting. De locomotief kan pas naar Hoorn worden gesleept als de drijfstangen zijn afgenomen. Na inspectie van de omkeerinrichting is besloten om naast de beschadigde lagers, ook alle andere oude lagers te vervangen. Dit is noodzakelijk vanwege de leeftijd en de lange stilstand van de locomotief. Op 9 april 2017 wordt door de locomotief de eerste ritten gereden op de spoorlijn van de MBS tussen Haaksbergen en Boekelo. Op 15 april 2017 wordt de locomotief ook ingezet tijdens de open dag. In september 2017 wordt de locomotief ingezet bij de STAR tijdens het evenement Stadskanaal onder Stoom op 16 en 17 september 2017. Ook in 2018 is de locomotief te zien tijdens Stadskanaal onder Stoom.


Afleverdata

Nummer In dienst bij NS In revisie Uit revisie Ter zijde Sloop(rit)
161 1951
162 januari 1957 n.v.t. (Stichting 162)
163 1949
164 januari 1957 1971
165 januari 1957